تاريخ حديث شيعه« 2» - طباطبايى، محمد كاظم - الصفحة ٥٣ - ٦ شيخ صدوق(م ٣٨١ ه)

اسامى نزديك به دويست و پنجاه شيخ حديثى او اكنون در دست است. شيخ طوسى درباره او گفته است: «در ميان اساتيد قم، از نظر قدرت حافظه و كثرت علم همانند او ديده نشده است».[١]

همت اصلى او نگارش حديث است. مى‌توان گفت در تمام حوزه‌هاى معارف نقلى آن روزگار همچون فقه، اخلاق، كلام نقلى، دعا، تاريخ، فضائل و مناقب و فقه الحديث، نوشته‌هاى حديثى دارد.

سليقه و ذوق هنرى او نيز از گونه‌هاى نگارشى او هويدا است. هرچند شمار اندكى از نوشته‌هاى او، براى ما باقى مانده است، اما از همين مقدار نيز مى‌توان به ذوق، سليقه و زاويه ديد او در نحوه انتقال معارف حديثى پى برد. در درس پيشين به برخى گونه‌هاى نگارشى او اشاره كرديم.

نگاشته‌هاى او نزديك به سيصد اثر بوده است. شيخ صدوق در مقدمه كتاب من لا يحضره الفقيه تعداد نوشته‌هاى خويش را تا آن زمان دويست و چهل و پنج اثر برشمرده است.[٢] امروزه، تنها شمار اندكى از اين مجموعه بزرگ آثار، در دسترس ما هستند و اكثر آنها در سده‌هاى پيشين ناپديد شده‌اند. كتابهاى رجالى و بسيارى از كتابهاى كلامى با موضوع امامت و كتابهاى فقهى ايشان از اين گروه‌اند. برخى گفته‌اند كتاب مدينة العلم حتى تا سده نهم هجرى در دسترس عالمان بوده است. اين كتاب فقهى از من لا يحضره الفقيه بزرگ‌تر بوده است.

از نگاشته‌هاى شيخ صدوق، اكنون اين كتابها در دسترس هستند:

١. اكمال الدين و اتمام النعمه (يا كمال الدين)

٢. الأمالى (المجالس)

٣. التوحيد

٤. ثواب الأعمال‌

٥. عقاب الأعمال‌

٦. عيون أخبار الرضا

[١]. شيخ طوسى، الفهرست، ص ٢٣٧، ش ١٢٥.

[٢]. من لا يحضره الفقيه، ج ١، مقدمه مؤلف.