نمونه ديگر، پيروى راوى‌شناسان (رجاليان) از او، در اعتماد نداشتن به برخى از راويان كتاب نوادر احمد بن محمد بن عيسى است، تا آنجا كه در كتابهاى رجالى از اين گروه با عنوان «مستثنيات كتاب نوادر» ياد شده است و از اين رو، مورد اشكال قرار گرفته‌اند.[١]

او كتاب حديثى با نام كتاب الجامع داشته كه در اختيار شيخ صدوق و شيخ طوسى بوده است و اين دو، روايات بسيارى از اين كتاب، در نگاشته‌هاى خود نقل كرده‌اند.

٤. ابن‌قولويه (م ٣٦٨ ه)

جعفر بن محمد بن جعفر مشهور به ابن‌قولويه از محدثان و فقيهان قم است. او شاگرد كلينى و استاد شيخ مفيد است. ابن‌قولويه در قم تحصيل و به برخى از شهرهاى ديگر هم مسافرت كرده است. آثار او را در حدود بيست كتاب دانسته‌اند.[٢]

كتاب كامل الزيارات تنها اثر باقى‌مانده از او است كه منبع و مصدر قابل اعتماد عالمان در سده‌هاى پس از او بوده و بسيارى از زيارات ائمه عليهم السلام از آن نقل شده است.

افزون بر نقل زيارات و ادعيه، از جهت رجالى نيز به اين كتاب توجه شده است. ابن‌قولويه در مقدمه كتاب يادآور شده كه فقط از افراد ثقه و مورد اعتماد روايت نقل كرده است. از اين رو برخى عالمان با استناد به اين سخن، تمامى راويان ذكرشده در اين كتاب را ثقه شمرده‌اند.[٣]

شمار راويان موجود در اين كتاب به بيش از هفتصد راوى و شمار روايات نقل‌شده در آن به هفتصد و پنجاه روايت مى‌رسد.

[١]. احمد بن محمد بن عيسى، از محدثان بزرگ قم است و كتابى با نام نوادر داشته است. اين كتاب جامع، در بر دارنده بسيارى از متون حديثى به نقل از راويان گوناگون است و دست‌مايه محدثان و فقيهان بود. محمد بن حسن بن وليد، برخى از آن راويان را خوش نمى‌داشت و ثقه نمى‌دانست. او روايات اين افراد را از كتاب استثنا كرده و بقيه روايات كتاب نوادر را پذيرفت. اين افراد با عنوان« مستثنيات كتاب نوادر» شناخته مى‌شوند. در روزگاران بعد بسيارى از عالمان شيعه، نظر رجالى محمد بن حسن بن وليد را پذيرفتند.

[٢]. رجال نجاشى، ص ١٢٣.

[٣]. معجم رجال الحديث، ج ١، ص ٥٠. البته آيت‌الله خويى در پايان عمرش از اين نظر عدول كرده‌اند.

( كليات فى علم الرجال، ص ٣٠١ به بعد).