تاريخ حديث شيعه« 2» - طباطبايى، محمد كاظم - الصفحة ٤٤ - پرسش و پژوهش

شيعى را فهرست كنند و براى آگاهى ديگران آنها را منتشر كنند تا پيشينه علمى شيعيان بر ديگران روشن شود.

بنابراين توصيه، دو كتاب مهم و پراهميت، كه تأثير مهمى در تاريخ حديث‌نگارى شيعه و حتى در علم رجال داشت، به نگارش درآمد. فهرست أسماء مُصنِّفى الشيعه معروف به رجال نجاشى و الفهرست، نوشته شيخ طوسى دو كتابى است كه به اين مهم پرداخته‌اند. اين دو نويسنده اسامى حديث‌نگاران شيعه را جمع‌آورى كرده و وثاقت آنها را بررسى كرده‌اند، همچنين اسامى كتابهاى آنان و طريق خود در استفاده از آن كتابها را نيز ياد كرده‌اند. ابن‌قولويه نيز كتابى به نام الفهرست داشت، كه اثرى از آن نيست.

١٥. اخلاق‌

نگارش احاديث اخلاقى بيشتر به گونه تك‌نگارى در بعضى موضوعات اخلاقى در ميان محدثان رايج بوده است. نمونه‌هاى فراوانى از اسامى اين كتابها در دست است. ثقة الاسلام كلينى جلد دوم اصول كافى را به اين موضوع اختصاص داده و با عنوان ايمان و كفر بسيارى از فضايل و رذايل اخلاقى را تبيين كرده است. ابن‌شُعبه حرانى در كتاب تحف العقول همت خود را در بيان احاديث اخلاق و آداب صرف كرده است. شيخ صدوق نيز در برخى از نگارشهاى خويش، همانند صفات الشيعه، مصادقة الأخوان و حتى كتاب امالى و خصال به اين موضوع توجه داشته است. كتاب التمحيص اسكافى نيز از اين دست است.

از اين‌گونه نگارشها كتابهاى فراوانى به دست ما نرسيده است؛ كتاب الزهد شيخ صدوق از اين گروه است.

پرسش و پژوهش‌

١. از ديدگاه شما تلاشها، تبليغات و نفوذ معنوى سادات در مناطق شمال ايران، چه نقشى در پرورش دولت‌مردان شيعى در سده چهارم و پنجم داشت؟

٢. به نظر شما حضور انديشمندان شيعى در جلسات مناظره و گفتگو چه نقشى در ترويج فرهنگ تشيع داشت؟

٣. چرا شيعيان به مسندنويسى به شيوه سنيان علاقه نشان نمى‌دادند؟