تاريخ حديث شيعه« 2» - طباطبايى، محمد كاظم - الصفحة ٢١٠ - محمد بن حسن حر عاملى(١١٠٤ - ١٠٣٣ ه)

او در علوم مختلف از قبيل فلسفه، فقه، حديث، تفسير قرآن، اعتقادات و علوم ادبى متخصص و صاحب نظر بود. تخصص او در خلط نكردن علوم مختلف با يكديگر، ستايش محققان را برانگيخته است.[١] نگاشته‌هاى او بيش از ١٣٠ عنوان كتاب است كه بسيارى از آنها پيرامون حديث و علوم مرتبط با آن است.

كتاب وافى، مهم‌ترين و مشهورترين نگاشته حديثى اوست. اين كتاب را مى‌توان از اولين جامع‌نگاريهاى دوران صفويه برشمرد كه علاوه بر جامعيت، غريب الحديث و شرح الحديث را نيز در بر مى‌گيرد.

تفسير صافى او نشانگر روش معتدل و مقبول تفسير مأثور است.

كتاب نوادر الأخبار او، مجموعه‌اى از احاديث اعتقادى و مرتبط با اصول دين است كه در كتب اربعه ذكر نشده است.

المحجة البيضاء (إحياءُ الإحياء/ تهذيبُ الاحياء) نگارشى از كتاب إحياء العلوم غزالى است كه با نگاهى شيعى و از منظر احاديث اهل بيت آن را اصلاح كرده است. او علاوه بر زدودن برخى از مطالب سست و ناروا از اين كتاب، روايات اهل بيت را نيز به اين كتاب افزوده و آن را مستندتر و مقبول‌تر كرده است. آثار فراوان ديگر او در اخلاق و معارف نيز از احاديث اهل بيت عليهم السلام سرچشمه يافته است.

أصول المعارف (در چند جلد)، أصول العقائد، علم اليقين، حق اليقين، عين اليقين و ... نيز از جمله آثار اعتقادى اوست.

اگرچه ملا محسن فيض كاشانى از دانشمندان اخبارى است، ولى از تعصب و سخت‌گيريهاى اخباريان افراطى به دور است. او آثار زيبايى در شعر و ادب نيز دارد و ديوان شعر او مشهور است.

محمد بن حسن حرّ عاملى (١١٠٤- ١٠٣٣ ه)

او در روستاى مشغره از توابع جبل عامل، در جنوب لبنان، متولد شد. تحصيلاتش را در آنجا آغاز كرد و در چهل سالگى به ايران آمد و در مشهد ساكن شد. او در مدت حضور خود در مشهد شيخ الإسلام اين شهر بود.

[١]. ر. ك: مهر تابان، ص ٢٦، به نقل از علامه طباطبايى.