تاريخ حديث شيعه« 2» - طباطبايى، محمد كاظم - الصفحة ١٢٥ - ١ سمرقند

ارتباط محدثان سنى و شيعه، نسبتاً مناسب بود و گاه برخى از محدثان يك فرقه از محدثان فرقه ديگر حديث نقل مى‌كردند. شيخ صدوق اساتيد سنى فراوانى داشت كه بسيارى از آنان خراسانى بودند؛ وى به شهرهاى بلخ، سرخس، ايلاق، سمرقند، فَرغانه و مشهد سفر كرده‌[١] و در ايلاق تصميم گرفت كه كتاب من لا يحضره الفقيه را بنا به درخواست ابوعبدالله نعمت، تأليف كند.[٢]

خراسان حوزه‌هاى حديثى گسترده و متنوعى داشت كه به تعدادى از آنها اشاره مى‌كنيم:

١. سمرقند

منطقه‌اى در شمال خراسان و از شهرهاى باستانى بود كه پيشينه‌اى علمى داشت. عالمان شيعه در سمرقند حوزه علمى قابل توجهى بنيان گذاردند.

محمد بن مسعود عياشى و ابوعمرو كشى، دو تن از مشهورترين عالمان اين حوزه حديثى هستند.

نجاشى درباره ابونضر عياشى‌[٣]، كه خانه‌اش را به مدرسه‌اى علمى تبديل كرده بود، نوشته است:

دارِه التي كانتْ مَرتَعاً لِلشِّيعَةِ وأهلِ العِلمِ‌[٤].

خانه‌اش مرتع (محل رفت و آمد و بهره‌گيرى) شيعيان و دانشمندان بود.

همچنين افزوده است:

أنفَقَ أبو النَّضْرِ عَلَى العلمِ و الحديثِ تَرَكَةَ أبيه سائرَها و كانت ثَلاثَمِائَةِ ألفِ‌

[١]. مقدمه معانى الاخبار به قلم على‌اكبر غفارى، ص ٢٥ ١٧.

[٢]. ر. ك: من لايحضره الفقيه، ج ١، مقدمه شيخ صدوق.

[٣]. وى قبل از گرويدن به تشيع بر مذهب اهل سنت بود. نجاشى او را« ثِقةٌ، صَدوقٌ، عَينٌ مِن عُيونِ هذه الطّائفَةِ» خوانده است، كه اساتيدى از كوفه، بغداد و قم داشته است. وى حدوداً هم‌طبقه كلينى با اندكى تقدم و فردى كثير التأليف بود. شيخ طوسى و ابن‌نديم كتابهاى او را بيش از دويست عنوان دانسته‌اند.( فهرست شيخ طوسى، ص ٢١٢؛ فهرست ابن‌نديم، ص ٢٤٤) نجاشى نام يكصد و هفتاد كتاب او را ذكر كرده است كه تفسير عياشى، تنها كتاب باقيمانده از اوست و از مهم‌ترين منابع تفسير مأثور شمرده شده كه بيش از دو هزار حديث دارد( ر. ك: مقدمه تفسير عياشى به قلم علامه طباطبايى، ص ٥ ١).

[٤]. رجال نجاشى، ص ٣٧٢.