واقع، وظيفه و عمل شك را انجام داده است، در صورتى كه نماز را (قبلًا از باب احتياط) در وقت نياورده باشد، بايد از نو بخواند. و اگر وقت وسيع باشد و بتواند در آن وقت ياد بگيرد، بايد نماز را قطع كند و ياد بگيرد؛ اگر چه برايش جايز است، همان نماز را طبق بعضى از احتمالات تمام كند، سپس ياد بگيرد، پس اگر بعد از ياد گرفتن معلوم شود آنچه انجام داده موافق وظيفه بوده است، به همان اكتفا مى‌كند و اگر موافق آن نباشد بايد اعاده نمايد؛ اگر چه در همان صورت موافقت هم احتياط (مستحب) آن است كه اعاده كند.

مسأله ٨- اگر شك نمازگزار، بعد از فارغ شدن از نماز، به شك ديگرى تغيير يابد مانند اينكه بين دو و چهار شك نمايد؛ و بعد از نماز، شكّش به سه و چهار تغيير نمايد، يا در دو و سه و چهار شك نمايد، سپس (بعد از نماز) به شك بين سه و چهار تغيير نمايد، بعيد نيست كه در فرع اول و نظاير آن يك ركعت (نماز احتياط) متصل به نماز لازم باشد، و در نظاير فرع دوم- يعنى، در مواردى كه شك، بين سه احتمال بوده كه يكى از آن‌ها از اطراف احتمال خارج شده است- عمل شك دوم لازم باشد، و اين در صورتى است كه شك او به شك ديگرى تغيير نكند كه با وجود آن مى‌داند كه نمازش كمبود دارد، مانند دو مثال گذشته، و اما اگر شك به چنين وضعى تغيير نمايد، مثل اينكه شك بين دو و چهار نمايد، سپس بعد از سلام نماز، شكش به دو و سه تغيير كند، كه بدون ترديد لازم است طبق وظيفه‌اى كه در شكّ جديد دارد عمل نمايد، زيرا معلوم مى‌شود نمازگزار هنوز در نماز است و سلام او بيجا بوده است، بنا بر اين علاوه بر وظيفه‌اى كه در شك دوم عمل مى‌نمايد، بايد براى سلام بيجا دو سجده سهو نمايد.

مسأله ٩- اگر بين دو و سه شك نمايد و بنا را بر سه بگذارد، سپس بين سه- كه بنا را بر آن گذاشته- و چهار شك نمايد (يعنى نداند كه آيا اين ركعت سومى است كه بنا را بر آن گذاشته و يا ركعت بعد از آن است كه چهارم باشد) ظاهر اين است كه شكش به شك بين دو و سه و چهار تغيير يافته است، و بايد طبق وظيفه اين شك عمل نمايد.

مسأله ١٠- اگر بين دو و سه شك نمايد و بنا را بر سه بگذارد و بعد از آن‌كه ركعت چهارم را خواند، يقين كند كه در وقت شك، ركعت سوم را نخوانده بوده است، ولى شك‌