آداب الصلاة - الخميني، السيد روح الله - الصفحة ٣٧١ - ركن دوم «تحميد» است

نكند كه از براى عبد ممكن است قيام به حق عبوديّت، فضلا از قيام به حقّ ربوبيّت كه چشم آمال كمّل اولياء از آن منقطع و دست طمع بزرگان اصحاب معرفت از ذيل آن كوتاه است «عنقا شكار كس نشود دام بازگير».[٥٧٩] از اين جهت گفته‌اند كمال معرفت اهل معارف عرفان عجز خويش است.[٥٨٠] آرى، چون رحمت واسعه حق جلّ و علا شامل حال ما بندگان ضعيف است، به سعه رحمت خود ما بيچارگان را بار خدمت داده و اجازه ورود در يك همچو مقام مقدّس منزّه، كه پشت كروبيّين از قرب به آن خم است، مرحمت فرموده. و اين از بزرگترين تفضّلات و ايادى ذات مقدّس ولىّ نعمت است بر بندگان خود، كه اهل معرفت و اولياء كمّل و اهل اللّه قدر آن را به قدر معرفت خود مى‌دانند، و ما محجوبان بازمانده از هر مقام و منزلت و محرومان دور افتاده از هر كمال و معرفت بكلّى از آن غافليم، و اوامر الهيّه را، كه في الحقيقة بالاترين نعم بزرگ نامتناهى است، از تكلّف و كلفت دانيم و با انضجار و كسالت قيام به آن كنيم، و از اين جهت از نورانيّت آن بكلى محروم و محجوبيم.

و بايد دانست كه چون «تحميد» و «تهليل» متضمّن توحيد فعلى است و در آن شائبه تحديد و تنقيص است، بلكه شائبه تشبيه و تخليط است، عبد سالك براى تهيه ورود در آن لازم است در حصن حصين تسبيح و تنزيه خود را وارد كند و به باطن قلب خود بفهماند كه حق جلّت عظمته منزّه از تعيّنات خلقيّه و تلبّس بملابس كثرات است، تا ورود در تحميدش از شائبه تكثير تنزيه شود.

ركن دوم «تحميد» است.

و آن، مقام توحيد فعلى است كه مناسب حال قيام است و مناسب قرائت است نيز، و از اين جهت، اين تسبيحات در ركعات اخيره قائم مقام «حمد» است و مصلّى مختار است كه «حمد» را نيز بخواند به جاى آن. و توحيد فعلى را- چنانچه در «حمد» مذكور شد- از حصر

[٥٧٩] -« عنقا شكار كس نشود دام بازگير- كآنجا هميشه باد به دست است دام را».- حافظ

[٥٨٠] - بحار الانوار، ج ٩٤، ص ١٥٠،« المناجات ثمانية عشر»،« مناجات العارفين».