آداب الصلاة - الخميني، السيد روح الله - الصفحة ٢٨٤ - فائدة

«ذكرنى» و «حمدنى» معنى ندارد. و در احاديث معراج است كه مى‌فرمايد:

الآن وصلت، فسمّ باسمى.[٤٣٨] و از حالاتى كه براى ائمّه هدى (ع) در مالِكِ يَوْم الدِّينِ‌ وَ ايّاكَ نَعْبُدُ دست مى‌داد، و تكرار كردن بعضى از آنها اين آيات را، معلوم شود كه انشاء مى‌نمودند، نه صرف قرائت بوده از قبيل اسماعيل يشهد ان لا إله الّا اللّه.[٤٣٩] و اختلاف مراتب نماز اهل اللّه يكى از مهماتش همين اختلاف مراتب قرائت آنها است، چنانچه به شمّه‌اى از آن سابقا اشارت رفت. و اين متحقّق نشود مگر آن كه قارى منشئ قرائت و اذكار باشد. و شواهد بر اين معنى بيش از اين است. بالجمله، جواز انشاء اين معانى با كلام الهى بى‌اشكال است.

فائدة

«عبادت» را اهل لغت به معناى غايت خضوع، و تذلّل دانسته‌اند، و گفته‌اند چون عبادت اعلى مراتب خضوع است، پس لايق نيست مگر براى كسى كه اعلى مراتب وجود و كمال و اعظم مراتب نعم و احسان را دارد، و از اين جهت عبادت غير حق شرك است. و شايد «عبادت»- كه در فارسى به معناى «پرستش» و «بندگى» است- در حقيقتش بيش از اين معنى كه گفته‌اند مأخوذ باشد، و آن عبارت است از خضوع براى خالق و خداوند. و از اين جهت، اين طور از خضوع ملازم است با اتّخاذ معبود را اله و خداوند، يا نظير و شبيه و مظهر او، مثلا، و از اين جهت، عبادت غير حق تعالى شرك و كفر است. و اما مطلق خضوع بدون اين اعتقاد يا تجزّم به اين معنى- و لو تكلّفا- و لو به غايت خضوع برسد اسباب كفر و شرك نمى‌شود، گرچه بعضى انواع آن حرام باشد، مثل پيشانى به خاك گذاشتن براى خضوع. و اين گرچه‌

[٤٣٨] -« اينك رسيدى، نام مرا ياد كن.» علل الشرائع، ص ٣١٥. از حديث« صلاة معراج».

[٤٣٩] - جمله‌اى است كه- بنا به روايت- امام صادق عليه السلام بر كفن فرزند خود اسماعيل نوشت و معروف است كه اخباريها( كه جمود بر ظاهر روايات دارند) عين اين جمله را بر كفن اموات خود مى‌نوشتند.

وسائل الشيعة،« كتاب الطهارة»،« أبواب التكفين»، باب ٢٩، حديث ٢.