آداب الصلاة - الخميني، السيد روح الله - الصفحة ٢٦٦ - ايقاظ ايمانى دو مرتبه ربوبيت حق تعالى ربوبيت تكوينى و ربوبيت تشريعى

قرآن به او منسوب و او به قرآن ارتباط روحى معنوى پيدا نكرده باشد، پس در سكرات و سختى‌هاى مرض موت و خود موت، كه داهيه عظيمه است، تمام معارف از خاطر او محو شود.

عزيزم، انسان با يك مرض حصبه و ضعف قواى دماغيّه تمام معلوماتش را فراموش مى‌كند مگر چيزهايى را كه با شدّت تذكّر و انس با آنها جزء فطريّات ثانويّه او شده باشد، و اگر يك حادثه بزرگى و هائله سهمناكى پيش آيد انسان از بسيارى از امور خود غفلت كند و خط نسيان به روى معلومات او كشيده مى‌شود، پس در آن أهوال و شدائد و سكرات موت چه خواهد شد؟ و اگر سمع قلب باز نشده باشد و دل سميع نباشد، تلقين عقايد حين موت و بعد از موت به حال او نتيجه‌اى ندارد. تلقين براى كسانى مفيد است كه دل آنها از عقايد حقّه با خبر است و سمع قلب آنها باز است، و در اين سكرات و شدائد فى‌الجمله غفلتى حاصل شده باشد، اين وسيله شود كه ملائكة اللّه به گوش او برسانند، ولى اگر انسان كر باشد و گوش عالم برزخ و قبر نداشته باشد، هرگز تلقين را نمى‌شنود و به حال او اثر نكند. و در احاديث شريفه به بعض آنچه گفته شد اشاره شده است.

قوله تعالى: الرَّحْمنِ الرَّحيم‌ بدان كه از براى جميع اسماء و صفات حق تعالى جلّ و علا به طور كلى دو مقام و دو مرتبه است:

يكى، مقام اسماء و صفات ذاتيّه كه در حضرت واحديّت ثابت است، چون علم ذاتى كه از شئون و تجلّيات ذاتيّه است، و قدرت و اراده ذاتيّه و ديگر شئون ذاتيّه.

و ديگر، مقام اسماء و صفات فعليّه است كه به تجلّى به «فيض مقدّس» براى حق ثابت است، چون «علم فعلى» كه اشراقيّين ثابت دانند و مناط «علم تفصيلى» را آن دانند، و جناب افضل الحكماء، خواجه نصير الدّين نضر اللّه وجهه، اقامه برهان بر آن كرده‌اند، و در اين معنى كه ميزان «علم تفصيلى»