آداب الصلاة - الخميني، السيد روح الله - الصفحة ٢٤٦ - فصل پنجم در بيان اجمالى از تفسير سوره مباركه «حمد» و در آن شمهاى از آداب تحميد و قرائت است

واحديّت براى حضرت «اسم اللّه» ثابت است، و رحمت رحمانيّه و رحيميّه فعليّه از تنزّلات و مظاهر آنها است. و اگر مراد از «اسم» تجلّى جمعى فعلى باشد كه مقام مشيّت است، «رحمانيّت» و «رحيميّت» از صفات فعلند. پس، رحمت رحمانيّه بسط اصل وجود است، و اين عامّ است براى تمام موجودات ولى از صفات خاصّه حق است، زيرا كه در بسط اصل وجود از براى حق تعالى شريكى نيست، و ديگر موجودات از رحمت ايجادى دستشان كوتاه است و لا مؤثّر في الوجود الّا اللّه و لا إله في دار التّحقّق الّا اللّه.

و اما رحمت «رحيميّه» كه هدايت هاديان طريق نيز از رشحات آن است، مخصوص سعداء و فطرتهاى علّيّين است، ولى از صفات عامّه است كه ديگر موجودات را از آن حظّ و نصيبى هست، گرچه در سابق اشاره به آن شد كه رحمت رحيميّه نيز از رحمت‌هاى عامّه است و عدم شمول اشقياء را از جهت نقصان آنها است نه تحديد رحمت. و لهذا هدايت و دعوت براى جميع عائله بشرى است. چنانچه قرآن شريف دلالت بر آن دارد. و نيز به نظرى، رحمت «رحيميّه» مختص به حق تعالى است و ديگرى را در آن شركت نيست. و در روايات شريفه به حسب اختلاف نظر و اعتبار، بيان رحمت رحيميّه را مختلف فرموده‌اند: گاهى فرموده‌اند: انّ الرّحمن اسم خاصّ لصفة عامّة، و الرّحيم اسم عام لصفة خاصّة.[٣٧٧] و فرموده‌اند: الرّحمن بجميع خلقه و الرّحيم بالمؤمنين خاصّة[٣٧٨] و فرموده‌اند: يا رحمن الدّنيا و رحيم الآخرة[٣٧٩] و فرموده‌اند: يا رحمن الدّنيا و الآخرة و رحيمهما.

[٣٧٧] -« رحمن اسم خاصّى است براى صفتى عام، و رحيم اسم عامّى است براى صفتى خاص.» مجمع البيان، ج ١، ص ٢١، از امام صادق عليه السلام،( با اندكى اختلاف)

[٣٧٨] - الرّحمن لجميع العالم و الرّحيم بالمؤمنين خاصّة. معانى الاخبار، ص ٣. بحار الانوار، ج ٨٩، ص ٢٢٩.

[٣٧٩] -« اى رحمان دنيا و آخرت و رحيم دنيا و آخرت.» اصول كافى، ج ٤، ص ٣٤٠،« كتاب الدّعاء»،« باب الدعاء للكرب ...»، حديث ٦. صحيفه سجّاديّه، دعاى ٥٤.