آداب الصلاة - الخميني، السيد روح الله - الصفحة ٢٤٢ - فصل پنجم در بيان اجمالى از تفسير سوره مباركه «حمد» و در آن شمهاى از آداب تحميد و قرائت است

فرمودند ما هستيم.[٣٦٦] و در ادعيه شريفه و باسمك الّذى تجلّيت على فلان بسيار است.[٣٦٧] و محتمل است كه «بسم اللّه» در هر سوره متعلق به خود آن سوره باشد، مثلا، بسم اللّه سوره مباركه «حمد» متعلق به حمد است. و اين مطابق ذوق عرفانى و مسلك اهل معرفت است، زيرا كه اشاره به آن است كه حمد حامدان و ثناى ثناجويان نيز به قيّوميّت اسم «اللّه» است. بنابراين، «تسميه» در مقدمه جميع اقوال و اعمال- كه يكى از مستحبّات شرعيه است- براى تذكّر آن است كه هر قول و عملى كه از انسان صادر مى‌شود به قيّوميّت اسم الهى است، زيرا كه جميع ذرّات وجود تعيّن «اسم اللّه» و به اعتبارى خود آنها «اسماء اللّه» هستند. و بنابراين احتمال، معنى «بسم اللّه» در نظر كثرت، در هر سوره و هر قول و فعلى مختلف است. و فقهاء گفته‌اند بسم اللّه براى هر سوره تعيين بايد شود، و اگر براى يك سوره بسم اللّه گفته شد، سوره ديگر را با آن نتوان ابتدا كرد. و آن مطابق مسلك فقهى نيز خالى از وجه نيست و مطابق اين تحقيق وجيه است. و به نظر اضمحلال كثرات در حضرت اسم اللّه اعظم، براى تمام بسم‌اللّه‌ها يك معنا است.

چنانچه اين دو نظر در مراتب وجود و منازل غيب و شهود نيز هست: در نظر كثرت و رؤيت تعيّنات، موجودات متكثّر و مراتب وجود و تعيّنات عالم اسماء مختلفه رحمانيّه و رحيميّه و قهريّه و لطفيّه است. و در نظر اضمحلال كثرات و انمحاء انوار وجوديّه در نور ازلى فيض مقدّس، جز از فيض مقدّس و اسم جامع الهى اثر و خبرى نيست. و همين دو نظر در اسماء و صفات الهيّه نيز هست: به نظر اول، حضرت واحديّت مقام كثرت اسماء و صفات، و جميع كثرات از آن حضرت است. و به نظر ثانى، جز از حضرت اسم اللّه الاعظم اسم و رسمى نيست. و اين دو نظر، حكيمانه و با قدم فكر است. و اگر نظر

[٣٦٦] - پاورقى ٣٣٧.

[٣٦٧] - از جمله در دعاى شريف« سمات» مصباح المتهجّد، ص ٣٧٦.