گيرد، و باطن ذات محقّق به ذكر اللّه و اسم اللّه و آيت‌الله شود، چنانچه «ذكر» به رسول اكرم و على بن أبي طالب صلوات اللّه عليهما و آلهما و «اسماء حسنى» به ائمه هدى و «آية اللّه» نيز به آن بزرگواران تفسير و تطبيق شده، آنها آيات الهيّه و اسماء اللّه حسنى و ذكر اللّه اكبرند. و مقام «ذكر» از مقامات عاليه بزرگى است كه به حوصله بيان و به حيطه تقرير و تحرير بر نيايد، و كفايت كند براى اهل معرفت و جذبه الهيّه و اصحاب محبّت و عشق آيه شريفه الهيّه كه مى‌فرمايد: فَاذْكُرُونى اذْكُرْكُم‌.[٣٢٦] و مى‌فرمايد خداى تعالى به موسى: يا موسى، انَا جَليسُ مَنْ ذَكَرَنى.[٣٢٧] و در روايت كافى رسول خدا فرمايد: من اكثر ذكر اللّه احبّه اللّه.[٣٢٨] و در وسائل سند به حضرت صادق رساند كه فرمود: قال اللّه عزّ و جلّ: يا بن آدم اذكرنى في نفسك، اذكرك في نفسي. يا بن آدم اذكرنى في خلأ، اذكرك في خلإ. يا بن آدم اذكرنى في ملإ اذكرك في ملإ خير من ملإك. و قال: ما من عبد ذكر اللّه في ملإ من النّاس الّا ذكره اللّه في ملإ من الملائكة. [١]

ركن دوم «تحميد» است.

و آن در قول مصلّى: الْحَمْدُ للّه رَبِّ الْعالمين‌ حاصل شود.

بدان كه چون مصلّى به مقام «ذكر» متحقّق شد و همه ذرّات كائنات و عوالى و ادانى موجودات را اسماء الهيّه ديد و جهت استقلال را از دل بيرون‌

______________________________
[١]- «امام صادق عليه السلام فرمود: خداوند عزّ و جلّ فرمود: اى فرزند آدم، پيش خود مرا ياد كن تا تو را پيش خود ياد كنم. اى فرزند آدم، در خلوت مرا ياد كن تا در خلوت يادت كنم. اى فرزند آدم، در جمعيت مرا ياد كن تا در جمعى بهتر از جمع تو يادت كنم. همچنين آن حضرت فرمود: هيچ بنده‌اى در جمعيت ياد خدا نمى‌كند جز آنكه خداوند در جمع ملائكه او را ياد مى‌كند.» وسائل الشيعة، ج ٤، ص ١١٨٥، «كتاب الصّلاة»، «أبواب الذّكر»، باب ٧، حديث ٤.

[٣٢٦] -« مرا ياد كنيد تا شما را ياد كنم.»( بقره- ١٥٢)

[٣٢٧] -« من همنشين كسى هستم كه مرا ياد كند.» اصول كافى، ج ٤، ص ٢٥٥،« كتاب الدّعاء»،« باب ما يجب من ذكر اللّه ...»، حديث ٤.

[٣٢٨] -« كسى كه بسيار ياد خدا كند خدا او را دوست خواهد داشت.» منبع پيشين، حديث ٣.