اسلام، ما را یعنی ملل مختلف غیر مرتبط به یکدیگر را که نه یک نژاد دارند و نه یک زبان و نه یک رنگ و نه یک حکومت و نه یک ملیت، در یک سرزمین با آمادگی روحی فوقالعادهای جمع کرده است. اجتماع قطعاً بینظیری است، اجتماعی که از لحاظ کمیت کمنظیر و شاید بینظیر است و حدود ٣٢٠٠٠٠ از خارج و یک میلیون از خود کشور سعودی امسال (١٣٨٧ قمری) آمده بودند. و اما از لحاظ کیفیت قطعاً بینظیر است زیرا اولًا طبیعی طبیعی است، هیچ زوری پشت سر آن نیست، اجتماعی که بر اساس مطامع نیست بلکه مطامع را پشت سر گذاشتهاند، اجتماعی که در آن انگیزه جنسی یا تفرج و تفنن وجود ندارد، حداکثر این است که اخیراً از رنج آن کاستهاند، اجتماعی که ولو موقتاً تفاخرات و منیتها کنار گذاشته شده، همه با یک نوع فکر و یک نوع ذکر و یک نوع لباس و یک نوع عمل و در یک راه قدم برمیدارند. تا اینجا اسلام انجام داده، از آن به بعد یعنی استفاده از این اجتماع عظیم خالص با ماست.

خوب علی فرمود: تَقْوِیةً لِلدّینِ. بدون شک خود همین اجتماع که فقط افراد یکدیگر را میبینند در تقویت دین مؤثر است ولی کافی نیست.

تقویت اسلام یعنی چه؟ اسلام نیرو بگیرد یعنی چه؟ نیرو گرفتن اسلام به این است که بر ایمان پیروان اسلام افزوده شود و عمل پیروان اسلام با اسلام انطباق پیدا کند و بر عدد پیروان اسلام افزوده شود. تقویت اسلام، دیگر به این است که مسلمانان قویتر باشند و قویتر بودن آنها به این است که پیوند اتحاد آنها محکمتر باشد.

پس برنامه تقویت اسلام در دو قسمت باید اجرا شود. قسمت اول در این است که برنامهها و نشریهها و تعلیمات در ایام حج داده شود، از فرصت حج استفاده شود و به نشر حقایق اسلامی پرداخته شود، از راه مواعظ روحیه مردم برای عمل به اسلام آماده شود که مردمی که برمیگردند با آمادگی بهتری برگردند [١]. البته اینگونه کارها حتماً باید با همکاری دولت حجاز صورت گیرد. اصلاحاتی که از لحاظ امور مربوط به حج باید صورت بگیرد جزء این قسمت است.

[١]

. همان کاری که رسول اکرم کرد که از این مواقف برای تعلیم و تربیت مسلمانان به طرز مؤثریاستفاده کرد.