زیرا دو نوع فشار به روح آدمی وارد میشود: یکی فشار و ضغطهای است که عوامل محیط و اجتماع وارد میآورند، تنهای است که دیگری به انسان میزند، ضربه و شلّاقی است که دیگری وارد میآورد، حبس و زندانی است که دیگری او را گرفتار کرده است؛ یک نوع دیگر فشارها و ضغطههایی است که از داخل روح بر آدمی وارد میآید، مثل فشار حسد، فشار کینه، فشار انتقامجویی، فشار حرص و آز و طمع. اگر عدالت اجتماعی برقرار شود، از لحاظ عوامل خارجی تأمین پدید میآید، زیرا در آن صورت کسی نمیتواند به حق دیگری تجاوز کند، از این جهت کسی نمیتواند روح او را در تنگی و فشار قرار دهد. و اما اگر عدالت برقرار نشد و میدان، میدان زور و ظلم و غارت و چپاول شد، آنها که تحت فشار عوامل روحی حرص و طمع هستند مطامعشان بیشتر تحریک میشود و بیشتر تحت فشار قوی این عاملها قرار میگیرند و رنج میبرند. پس کسی که محیط عدالت بر او فشار آورد، محیط ظلم بیشتر او را میفشارد.

ابن ابیالحدید میگوید: بعد از قتل عثمان، مردم در مسجد جمع شده بودند که ببینند کار خلافت به کجا میکشد و چون غیر از علی علیه السلام کسی دیگر نبود که مردم به او توجهی داشته باشند و از طرفی هم عدهای بودند که رسماً خطابه میخواندند و سخنرانی میکردند و در اطراف شخصیت علی علیه السلام و سوابق او در اسلام صحبت میکردند، مردم هجوم آوردند و با علی علیه السلام بیعت کردند. آن سخنان را که فرمود: مرا رها کنید و دیگری را بگیرید، زیرا اوضاع آینده چنین و چنان است و بعلاوه من کسی نیستم که از آنچه خود میدانم کوچکترین انحرافی پیدا کنم، در همین وقت بود که آمده بودند بیعت کنند و به عنوان اتمام حجت در اول کار خود آن سخنان را ایراد کرد.

اخطار مهم

میگوید در روز دوم رسماً در مسجد بالای منبر رفت و به آنچه روز گذشته با اشاره گفته بود تصریح کرد و فرمود: خداوند خودش میداند که من علاقهای به امر خلافت از آن جهت که ریاستی و قدرتی است ندارم. از پیغمبر اکرم شنیدم که فرمود: هرکس بعد از من زمام امور امت را به دست بگیرد، روز قیامت او را بر صراط نگه خواهند