یک وظیفه محدود و یک مقام ثابت و معلوم و غیر قابل تخلف و تجاوز برایش قرار نداده، میدان وسیعی برای عمل و فعالیتش قرار داده، به حکم این امور، جامعه میدان مسابقه است؛ افراد با بردن مسابقه و ابراز لیاقت و استعداد و فعالیت باید مواهب و حقوق را حیازت کنند. نمیخواهم بگویم همه مردم از لحاظ ذوق و استعداد نسبت به همه کارها مساویاند، بدون شک استعدادهای مردم از این نظر متفاوت است. در هر کسی ذوق و استعداد خاصی هست. به همین دلیل، هر کسی در خودش علاقه به بعضی کارها را بیشتر و علاقه به بعضی دیگر را کمتر میبیند. ولی این طور نیست که هر کسی از اول بفهمد و حس کند که فقط برای یک کار معین ساخته شده و یک مقام ثابت و غیر قابل تخلف و تجاوزی دارد، آن طوری که اعضای یک پیکر چنیناند.

پس باید اجتماع در همه شئون و مواهب، شکل میدان آزاد مسابقه را داشته باشد، حق شرکت در این مسابقه به همه داده شود و آن اجتماع آنچنان منظم و دارای حسن جریان باشد که در آن میان، شئون و مواهب اجتماعی به افرادی تعلق بگیرد که در مسابقات اجتماعی لیاقت و شایستگی بهتری از خود نشان دادهاند.

دو رکن مسابقه

مسابقه دو چیز دارد: یکی عملی که مورد مسابقه قرار میگیرد از قبیل دویدن یا کشتی یا وزنه برداشتن، و یکی هم جایزه و افتخاری که به برنده مسابقه داده میشود. در جامعه هم که میدان مسابقه است این دو جهت هست: یکی کار مورد مسابقه و یکی هم حظّ و بهره و نصیبی که به اشخاص داده میشود.

حالا آن امر مورد مسابقه باید چه چیز باشد و آن جایزه باید چه باشد؟

اینجاست که اگر فیالجمله توجهی بشود مطلب حل میگردد و جواب سؤال داده میشود. اما امور مورد مسابقه همان چیزهاست که به حال بشر مفید است، حیات اجتماعی بشر بسته به آن است. مسابقه باید در کارهای مفید به حال مردم باشد، در علم و فضیلت باشد، در تقوا و درستی باشد، در عقل و فهم و ادراک باشد، در سعی و عمل و کار و تولید و خدمت باشد. جایزههایی که به برندگان این مسابقهها داده میشود همان حقوقی است که به آنها به حسب مقدار کار و به حسب صلاحیت و لیاقت و زحمت و استحقاق تعلق میگیرد. اگر فهمیدیم که حقوقی که به افراد تعلق میگیرد در واقع مثل جایزههایی است که به شرکتکنندگان در مسابقات داده