مردم به گزاردن حج فرمان یافتهاند تا بر خداوند وارد شوند و از او افزونی طلبند، و بنده از همه گناهانی که کرده بیرون آید، و از گذشته خود توبه کند، و در آینده عمل را از سر گیرد. علاوه بر آن در حج هزینه اموال و رنج بدنها و دوری از زن و فرزند و محرومیت نفس از لذتها نهفته است، و آدمی در گرما و سرما رنج سفر میبرد، و این حال در سراسر حج ادامه دارد و همراه با خضوع و دلشکستگی و خواری و زبونی به پیشگاه خداست. گذشته از این، در حج منافع همه مردم در شرق و غرب زمین و خشکی و دریا نهفته است، چه آنان که حج میگزارند و چه آنان که به حج نمیروند، از تاجر و واردکننده و فروشنده و خریدار و کاسب گرفته تا تهیدست و چاروادار و فقیر. و نیز در حج، حوایج مردم سرزمینهای مختلف در جاهایی که امکان اجتماع برای آنان فراهم است برآورده میشود. و دیگر آنکه در حج فهم دین و نقل اخبار امامان برای مردم نواحی مختلف امکانپذیر است، چنانکه خدای بزرگ فرموده: پس چرا از هر فرقه گروهی کوچ نمیکنند تا دین را درست بیاموزند و چون به سوی قوم خود بازگشتند آنان را هشدار دهند؟ و فرموده: ... تا شاهد منافعی برای خویش باشند.]

ایضاً صفحه ١٣٧، حدیث ١٧:

عَنْ هِشامِ بْنِ الْحَکمِ قالَ: سألْتُ اباعَبْدِاللَّهِ علیه السلام فَقُلْتُ: مَا الْعِلَّةُ الَّتی مِنْ اجْلِها کلِّفَ الْعِبادُ الْحَجَّ وَ الطَّوافَ بِالْبَیتِ؟ فَقالَ: انَّ اللَّهَ خَلَقَ الْخَلْقَ، الی انْ قالَ: وَ امَرَهُمْ بِما یکونُ مِنْ امْرِ الطّاعَةِ فِی الدّینِ وَ مَصْلَحَتِهِمْ مِنْ امْرِ دُنْیاهُمْ فَجَعَلَ فیهِ الْاجْتِماعَ مِنَ الشَّرْقِ وَ الْغَرْبِ لِیتَعارَفوا وَ لِینْزِعَ کلُّ قَوْمٍ مِنَ التِّجاراتِ مِنْ بَلَدٍ الی بَلَدٍ وَ لِینْتَفِعَ بَذلِک الْمُکاری وَ الْجَمّالُ وَ لِتُعْرَفَ آثارُ رَسولِ اللَّهِ وَ تُعْرَفَ اخْبارُهُ وَ یذْکرَ وَ لاینْسی وَ لَوْکانَ کلُّ قَوْمٍ انَّما یتَکلَّمونَ [١] عَلی بِلادِهِمْ وَ ما فیها هَلَکوا وَ خَرِبَتِ الْبِلادُ وَ سَقَطَتِ الْجَلَبُ وَ الْارْباحُ وَ عَمِیتِ الْاخْبارُ وَ لَمْیقِفوا (ظ) عَلی ذلِک. فَذلِک عِلَّةُ الْحَجِّ.

[هشام بن الحکم گوید: از امام صادق علیه السلام پرسیدم: علت چیست که بندگان

[١]. یتَّکلونَ (ظ)