مجموعه آثار ط-صدرا - مطهری، مرتضی - الصفحة ٣٤٥ - مصالح گویی

میگویند علی علیه السلام به یکی از اصحابش میفرمود: عِظْنی مرا موعظه کن، و میفرمود:

در شنیدن اثری هست که در دانستن نیست.

باید همیشه گروهی شایسته مردم را موعظه کنند، به یاد خدا بیاورند، از غفلتی که از مرگ دارند بیرون بیاورند، مردم را متوجه آثار گناهانشان بکنند، از قبر و قیامت به مردم بگویند، مردم را به عدل الهی متوجه نمایند. این امری است لازم و ضروری و هیچ وقت جامعه از این بینیاز نیست. در گذشته ما وعّاظ خوبی داشتهایم، حالا هم بحمداللَّه داریم، و هرچه بیشتر وعّاظ جامعالشرایط که صلاحیت موعظه داشته باشند داشته باشیم بهتر است [١]. این، یک کاری که در خطابهها و منابر باید انجام شود.

مصالح گویی

قسمت دوم همان است که فرمود: وَ تَوْقیفِهِمْ عَلی ما ارادَ مِنْ مَصْلَحَةِ دینِهِمْ وَ دُنْیاهُمْ یعنی خطیب مردم را آگاه گرداند به مصالح دین و مصالح دنیوی آنها، که در حال حاضر چه جور عمل کنند که هم خیر و مصلحت دین آنهاست و هم خیر و مصلحت دنیای آنها.

این کار بزرگی است، از موعظه کردن خیلی مشکلتر است. موعظه، اگر خود شخصْ اهل عمل باشد، صفای قلبی داشته باشد، ایمانی داشته باشد و چند کلمه از مواعظ بداند میتواند موعظه کند و موعظهاش تا همان حد مفید باشد. در موعظه اگر خود شخص اهل عمل باشد و اخلاصی داشته باشد همان بازگو کردن کلمات بزرگان کافی است، و اما اینکه شخص بخواهد مصالح عالیه دینی و دنیایی مردم را بگوید و آنها را به آن مصالح آگاه کند خیلی مشکل است.

دو اشکال در این کار هست: یکی اینکه علم و اطلاع زیاد میخواهد، دیگر اینکه اخلاص بسیار لازم است که آنچه را از مصالح عالیه دینی و دنیایی میفهمد همانها را به مردم بگوید.

. در یک قرن اخیر در این قسمت یعنی قسمت وعظ و موعظه میتوان مرحوم حاج شیخ جعفرشوشتری و مرحوم حاج شیخ عباس قمی (اعلی اللَّه مقامهما) را به عنوان نمونههای عالی نام برد.