مجموعه آثار ط-صدرا - مطهری، مرتضی - الصفحة ٢٠٥ - لغت نفاق

دشمنان حسین بن علی از عامل نفاق چقدر توانستند استفاده کنند تا چنین فاجعهای را به وجود آوردند. متقابلًا حادثه کربلا و شهادت امام حسین چقدر تأثیر داشت در دریدن پردههای نفاق در عصر خودش و عصرهای بعد.

لغت نفاق

اما لغت نفاق. کلمه «نَفَق» در قرآن آمده است: انْ تَبْتَغِی نَفَقاً فِی الْارْضِ اوْ سُلَّماً فِی السَّماءِ [١]. از اینجا ما میتوانیم ریشه لغت را پیدا کنیم. لغویین میگویند نَفَق یعنی راه، البته راههای مخفی و پنهانی. یادم هست وقتی ما شرح نظام میخواندیم (کتابی است در صرف و نحو، مقارن با سیوطی. طلبههایی که مقدمات عرب را میخوانند یکی از کتابهایی که در صرف و نحو میخوانند شرح نظام است) در آنجا ما به یک لغتی برخورد کردیم و بعد در کتابهای لغت دیدیم و آن لغتِ «نافِقاء» است. در آنجا این جور معنی کرده بود: موش صحرایی سوراخ خودش را که در صحرا میکند یک احتیاطی میکند برای نجات از دشمن. یک در برای سوراخ و آغل خودش باز میگذارد که همان درِ معمولی رفت و آمد است که باید برود و بیاید. ولی بعد در آن و در یک نقطه دوردستی که از این دروازه آشکار دور است از زیرِ زمین به طرف بالا میکند و میکند تا سقف را به کف زمین نزدیک میکند، اما آنقدر نمیکند که سوراخ بشود، بلکه یک قشر نازکی باقی میگذارد و نه آنقدر نازک که خود قشر خراب بشود، بلکه در این حد که اگر روزی خطری از در پیدا شد، حیوان درندهای از این در وارد شد و خطر ایجاد کرد او بتواند با سرش محکم بزند و این قشر خراب بشود.

این که از این در وارد میشود او از آن در خارج میشود. عرب به این میگوید «نافقاء» یعنی یک راه مخفی درونی سرپوشیدهای که برای دنیای موش صحرایی جزء اسرار نظامی است و دشمن از آن باخبر نیست ولی یک چنین راه احتیاطی برای خودش باز گذاشته است.

در لغت هم وقتی که ما راجع به «منافق» نگاه میکنیم که منافق را چرا منافق میگویند، میبینیم گفتهاند برای اینکه دو در برای خودش قرار داده: یک در ورودی