داشت به افق غیب نزدیک میشد و خودش فرمود: در نزدیکیهای بعثت خودم اول زیاد خواب میدیدم، خوابهایی که یأْتی کفَلَقِ الصُّبْحِ انطباق و تعبیر و وقوعش مثل صبح روشن و صادق بود، یعنی اگر در عالم رؤیا جریانی را مربوط به مکانهای دور یا زمانهای آینده میدیدم درست مثل این صبح صادق راست و صادق بود و عین آن واقع میشد. راجع به اینها فعلًا بحث نمیکنیم، این قدر میدانیم فرشته الهی برای اولین بار در بیداری بر آن حضرت ظاهر میشود: اقْرَأْ بِاسْمِ رَبِّک الَّذی خَلَقَ. خَلَقَ الْانْسانَ مِنْ عَلَقٍ. اقْرَأْ وَ رَبُّک الْاکرَمُ. الَّذی عَلَّمَ بِالْقَلَمِ [١]. در این دستورها فقط به او میگوید بخوان؛ زبان روحش را باز میکند. رسول اکرم از کوه حرا به زیر میآید، بعد به خانه خدیجه میرود. حالتش عادی نیست، کأ نّه یک حالت ارتعاشی تمام بدنش را فرا گرفته است، به خدیجه میفرماید: دَثِّرینی مرا بپوشان تا استراحت کنم، همینکه میخواهد استراحت کند باز همان حالت تکرار میشود: یا ایهَا الْمُدَّثِّرُ. قُمْ فَانْذِرْ [٢]. پشت سر اقْرَأْ، یا ایهَا الْمُدَّثِّرُ میآید. اول به او گفتند بخوان، با گفتن بخوان خوانا شد، آن خوانایی که خدا میخواست بشود. تا رفت آرامشی پیدا کند، به او گفتند: قُمْ فَانْذِرْ برخیز دعوت خودت را ابلاغ کن.

دعوت پیغمبر چه بود؟ اسلام. اسلام چیست؟ یک درخت عظیم با ریشههای زیاد، تنه، شاخههای زیاد، برگهای زیاد و میوههای زیاد. پیغمبر وقتی در میان مردم آمد از کجا شروع کرد؟ فریادش را که بلند کرد از کجا و ابتدای کارش از چه بود؟ آیا به مردم گفت: ایها الناس! دروغ نگویید؟ بله «دروغ نگویید» جزء تعلیمات اسلام است اما تعلیمات اسلام از «دروغ نگویید» شروع نشد. آیا گفت غیبت نکنید؟ خیر، از «غیبت نکنید» شروع نشد. گفت نماز بخوانید؟ زکات بدهید، انفاق کنید؟ از اینها شروع نشد. غسل جمعه بجا بیاورید؟ ناخنهایتان را بگیرید؟ از اینها شروع نشد.

اینها در درجات خیلی بعد قرار گرفته است. ببینید پیغمبر که در میان مردم ظاهر میشود دعوتش از چه نقطهای آغاز میشود، حسن مطلع و حسن ابتدا را ببینید! وقتی که در میان مردم میآید فریاد میکند: ایهَا النّاس! قولوا لا الهَ الَّا اللَّهُ تُفْلِحوا معبودی جز خدا نیست، لایق پرستشی جز خدا نیست، لایق تعظیم و تکریمی جز

[١]. علق/ ١- ٤.[٢]. مدّثّر/ ١ و ٢.