بعدها با هم نامه مبادله کنند، از کارهای یکدیگر آگاه شوند، آثار و تألیفات خود یا آثار و تألیفات مورد علاقه خود را برای یکدیگر بفرستند. بدیهی است که این کارها پیوندها را محکم میکند.

اکنون میبینیم اسلام در چهارده قرن پیش این زمینه را به وجود آورده است و توصیه کرده است که از اجتماع عظیم حج برای این منظور باید استفاده بشود. امام صادق فرمود: اسلام چنین اجتماعی را مقرر کرده است تا از شرق و غرب عالم جمع شوند و با یکدیگر در آنجا آشنا و دوست بشوند.

لازم است هرکدام از ما کارتهای معرفی از خود چاپ کنیم و به چند زبان- که یکی از آنها زبان عربی است- آدرس و شغل خود را بنویسیم، در مواقع متعددی که با افرادی از کشورهای دیگر برخورد میکنیم کارت خودمان را به آنها بدهیم و از آنها کارت بگیریم و این را وسیله آشنایی قرار داده بعدها نامه مبادله کنیم، کتاب مبادله کنیم، آنها را از اوضاع دینی کشور خود آگاه کنیم و از اوضاع دینی و احوال مسلمانان کشور آنها باخبر شویم، از تحولات و نهضتهایی که له یا علیه اسلام میشود آگاه بشویم، با تحولات و نهضتهای سودمند اسلامی هماهنگی کنیم.

٣. علی علیه السلام در کلمات خود ضمن بیان فلسفه پارهای از مقررات اسلامی، درباره حج میفرماید: وَ الْحَجَّ تَقْوِیةً لِلدّینِ (یا تَقْرِبَةً لِلدّینِ) [١] یعنی فلسفه حج تقویت دین است (یا فلسفه حج نزدیک کردن پیروان دین است). به هر حال منظور یکی است. اگر مفهوم کلام این باشد که فلسفه حج تقویت دین است، منظور این است که با اجتماع حج روابط مسلمانان محکمتر میشود و ایمان مسلمانان نیرومندتر میگردد و به این وسیله اسلام نیرومندتر میگردد. اگر مفهوم کلام این باشد که فلسفه حج نزدیک کردن دین است، باز واضح است که منظور نزدیک شدن دلهای مسلمانان است و نتیجه تقویت و نیرومندی اسلام است.

٤. از سخنان آن حضرت است: جَعَلَهُ سُبْحانَهُ وَ تَعالی لِلْاسْلامِ عَلَماً [٢] یعنی خداوند کعبه را پرچم اسلام قرار داده است.

از قدیم معمول بوده است که گروههایی که با یکدیگر به جنگ میپرداخته اند

[١]. نهج البلاغه، کلمات قصار، حکمت ٢٤٤.[٢]. نهج البلاغه، خطبه ١.