یک شیء ممکن است پیکرهاش درست و تمام باشد اما از باب اینکه روح ندارد و آن واقعیتش و آثاری که منتظَر است بر آن مترتب بشود مترتب نمیشود میگویند کامل نیست. مثلًا اگر بگویند کمال علم به عمل است معنایش این نیست که تا عمل نیامده است علم یک جزئش ناقص است؛ خیر، علم علم است، علم با علم تمام میشود ولی علم با عمل کامل میشود، یعنی آن آثاری که از علم باید گرفت با عمل گرفته میشود. انَّ کمالَ الْعِلْمِ بِالْعَمَلِ وَ کمالَ الْعَمَلِ بِالنِّیةِ وَ کمالَ النِّیةِ بِالْاخْلاص کمال علم به عمل است، کمال عمل به نیت است و کمال نیت به اخلاص است. نیت جزء عمل نیست ولی اگر نیتی همراه عمل نباشد بیاثر است. اخلاص هم جزء نیت نیست ولی اگر اخلاص نباشد نیت اثر ندارد.

الْیوْمَ اکمَلْتُ لَکمْ دینَکمْ وَ اتْمَمْتُ عَلَیکمْ نِعْمَتی. این دستور [یعنی نصب علی علیه السلام به امامت] به اعتبار اینکه یک جزء از اجزاء دین و یک دستور از دستورهای دین است پس نعمت ناتمام بود، تمام شد. باز این دستور به اعتبار اینکه اگر نبود همه دستورهای دیگر ناکامل بود، کمال همه آنها به این است. این است که ما میگوییم روح دین ولایت و امامت است. اگر انسان ولایت و امامت نداشته باشد اعمالش حکم یک پیکر بدون روح را پیدا میکند.

حال میپردازیم به آن جملهای که در قسمت پیشین بود که وعده دادم آن را توضیح بدهم. فرمود: الْیوْمَ یئِسَ الَّذینَ کفَروا مِنْ دینِکمْ فَلا تَخْشَوْهُمْ وَ اخْشَوْنِ امروز کافران از دین شما مأیوس شدند، از آنها نگران نباشید و نترسید، از من نگران باشید و بترسید. این جمله را مفسرین مخصوصاً [صاحب] تفسیر المیزان خوب معنی کرده و توضیح دادهاند که معنی جمله «از آنها بر دینتان نترسید از من بر دینتان بترسید» چیست. مقدمهای باید عرض بکنم تا مطلب روشن بشود و ضمناً آن سؤال تاریخی هم حل بشود و آن این است:

چگونگی مشیت الهی

قرآن کریم اولًا یک اصل کلی دارد و آن این است که میگوید همه چیز به مشیت الهی است، هیچ چیزی در عالم واقع نمیشود مگر به مشیت الهی. وَ لا رَطْبٍ وَ لا