بودنش به این معنا که ماهیت (معقول اول) باشد شک است و بلکه در واقع مقوله نیست. برخی [برای توجیه مقوله بودن متی] گفتهاند متی عبارت است از هیئتی که عارض شیء میشود از آن جهت که در زمان واقع است.

زمان ظرف موجودات زمانی است و آنها واقع در زمان هستند ولی این تعبیرِ بودن در زمان، تحلیلی است نه عینی مثل در اتاق بودن، که تفصیل این بحث خواهد آمد. حال که این ظرفیت و مظروفیت، تحلیلی، ذهنی و اعتباری است و شیء تنها به اعتبار، در زمان واقع است قهراً «هیئت حاصله از نسبت شیء به زمان» امری کاملًا انتزاعی میشود.

فرضاً از این هم صرف نظر کنیم آیا اساساً «حرکت در نسبت شیء به زمان» معنی دارد یا معنی ندارد؟ این هم معنی ندارد زیرا چنانکه در آینده خواهیم گفت زمان و حرکت یک چیز است. اگر مقدار حرکت را مبهم در نظر نگیریم و متعین در نظر بگیریم، میشود زمان. هر چیزی که متحرک است زمانی است و هر چیزی که زمانی است متحرک است. اگر چیزی زمانی باشد، محال است که متحرک نباشد [١]. حال که حرکت و زمان یک چیز است چون حرکت در حرکت معنی ندارد حرکت در زمان هم معنی ندارد و بنابراین «حرکت در نسبت شیء با زمان» هم معنی ندارد.

سراغ مقوله «جده» میرویم. مقوله بودن جده هم محل بحث است. به هرحال اینطور گفتهاند که جده عبارت است از «هیئت احاطه شیء محیط بر محاط» مثل تقمّص و تعمّم. وقتی انسان پیراهنی میپوشد، آن هیئتی را که از احاطه این لباس برای او پیدا میشود جده مینامند.

جده هم امری است مثل مقوله اضافه، یعنی اصالت ندارد. در خود اضافه حرکت نیست زیرا اضافه در متحرک بودن تابع طرفین خود است. اگر در طرفین اضافه حرکت باشد، در اضافه هم حرکت هست و اگر در طرفین آن حرکت نباشد، در اضافه هم حرکت

[١]. به عدد حرکات عالم زمان وجود دارد، منتها ما یک حرکت از حرکات عالم را به عنوان معیار و مقیاس سنجش سایر حرکات در نظر میگیریم و زمان را از آن انتزاع میکنیم. این زمانِ اصطلاحی است. مدت زمان حرکت زمین به دور خود را به بیست و چهار قسمت تقسیم میکنیم و هر قسمت را ساعت مینامیم و آن را به دقایق و ثانیهها تقسیم میکنیم. همچنین مدت زمان حرکت زمین به دور خورشید را یک سال و مدت زمان حرکت ماه به دور خورشید را ماه اعتبار میکنیم و حرکات دیگر را با این مقیاسها میسنجیم.