درس‌های اسفار ط-صدرا - مطهری، مرتضی - الصفحة ١٣٩ - جلسه بیست و نهم

جلسه بیست و نهم

بسم اللَّه الرحمن الرحیم. «و کذا لایمکن الحرکة فی مقولة متی، و أما الاضافة فإنها وإن وقعت ...» [١].

بحث به اینجا رسید که در باب حرکت در حرکت چه باید گفت؟ آیا حرکت در حرکت محال است یا محال نیست؟ گفتیم که واقعیتی در خارج وجود دارد و آن عبارت است از افزایش متوالی سرعت حرکت (متوالی به معنای علی الدوام)، و دیگر کاهش متوالی و علی الدوام سرعت یک حرکت. وقتی سنگی به سمت پایین رها میشود و یا از پایین به بالا پرتاب میشود، در این موارد، حرکت ثابت نیست بلکه متغیر است. آیا این را ما میتوانیم «حرکت در حرکت» بنامیم و اگر آن را حرکت در حرکت مینامیم جواب آن برهان را چگونه بدهیم؟ به نظر میرسد که این هم «حرکت در حرکت» به آن معنا که فلاسفه رد میکنند نیست یعنی در اینجا حرکت، مسافت برای حرکت واقع نمیشود ولی شاید نوعی «حرکتِ حرکت» باشد و لهذا آن اشکال هم وارد نیست.

توضیح مطلب اینکه حرکت دارای صفتی است به نام سرعت. ما هیچ حرکتی نداریم که خالی از سرعت باشد. سرعت چیست؟ سرعت عبارت است از نسبت میان مسافت