کششدار است قابل این است که ذهن آن را به افراد بالقوه تقسیم کند. در اینجا «بالقوه» یعنی برای ذهن قابل تقسیم است، پس در اینجا واقعاً فرد نداریم. فرد بالفعل متدرج، از نظر ذهن قابل تقسیم به اجزاء است و از آن، افراد بینهایتی قابل انتزاع است. پس اگر میگوییم وقتی جسم در أین حرکت میکند آناً فآناً فرد عوض میکند نباید خیال کرد که این افراد بالفعلاند. معنای صحیح این تعبیر این است که وقتی شیء حرکت میکند یک أین واحد متصل دارد که این أین واحد به گونهای است که میتوان افراد آنی غیر متناهی برای آن فرض کرد.در اینجا معنی آن سخنی که مرحوم آخوند در جواب فخر رازی گفت بهتر روشن میشود. اصلًا معنای تجدد یعنی یک فرد واحد متجدد بالذات، یک واحد تجدد و سیلان، یک حدوث مستمر، یک تجدد مستمر؛ نه تجدد بعد از تجدد که جدای از یکدیگر باشند.

پس معلوم شد که در «حرکت در مقوله» که میگوییم متحرک در هر آنی فردی از مقوله را دارد، چنین نیست که واقعاً «آن» ها و فردها وجود دارد و متحرک، آن به آن فردی را میگیرد و رها میکند، بلکه معنای حرکت در یک مقوله این است که متحرک از ابتدای شروع حرکت، یک فرد تدریجی الوجود از مقوله را طی میکند.

در مورد فرد توضیح دادیم. حال سؤال این است که چه موقع در حرکت در مقوله، انتقال از نوع به نوع صورت میگیرد؟ اگر حرکت، اشتدادی نباشد نوع تفاوتی نمیکند و افراد بالقوه، افراد یک نوعند ولی اگر حرکت، اشتدادی باشد انتقال از نوعی به نوعی صورت میگیرد. البته انتقال از فرد به فرد، در اینجا هم هست ولی هرجا که انتقال از فردی به فردی صورت میگیرد لازم نیست انتقال از نوع به نوع هم انجام گیرد.

گفتیم فرد واقعی یک فرد متدرج الوجود است که وجود متصل واحد دارد. این را میتوانیم به نحو دیگری هم بگوییم. در باب حرکت، اختلافی مطرح بود که آیا حرکت توسطی که امری بسیط و غیر ذی بعد است موجود است و یا حرکت قطعی که ممتد به امتداد زمان است وجود دارد و یا هر دو وجود دارد؟ مرحوم آخوند متمایل به این قول بودند که هم حرکت قطعی وجود دارد و هم حرکت توسطی؛ یعنی هر حرکتی دو حیثیت دارد: حیثیت حرکت قطعی و حیثیت حرکت توسطی. این جهت در مانحن فیه خیلی تأثیر نمیگذاردگو اینکه مرحوم آخوند در جواب فخر رازی، هم حرکت قطعی و هم حرکت توسطی را ذکر کرد. پس حتی قدما مثل شیخ که قائل به اصالت وجود نبودند معتقد بودند که معنای حرکت متحرک در مقوله این است که در هر آنی از حرکت به صورت یک امر