از فقها و محدثان اعصار اوليه كه بگذريم در طول هزار سال انديشمندى را نمى يابيم كه به راه و شيوه اخباريان مشى كرده باشد مگر ابن ابى جمهور احسائى را كه معاصر محقق ثانى ( نورالدين على بن عبدالعالى كركى ) ( م ٩٤٠ ه ) مؤلف كتاب جامع المقاصد ( در شرح قواعد علامه حلى ) بوده است .

ابن ابى جمهور احسائى در تأليف خود , از آن جمله عوالى الليالى , به سمت مسلك اخبارى رفته است و بعيد نيست كه انديشه و تفكر او يكى از عوامل و زمينه هاى پيدايش اخباريگرى به معناى خاص آن باشد . كمااينكه از نامه علامه مجلسى در پاسخ نامه ملاخليل قزوينى چنين استفاده مى شود كه آوازه اخباريگرى از زمان ملامحمد امين استرآبادى بلند شد . و گرنه قبل از او اين جريان به صورت نهان و غير علنى مطرح بوده است . چرا كه ملامحمد امين استرآبادى از شاگردان ميرزا محمد استرآبادى ( م ( ١٠٢٨ / صاحب رجال كبير (( منهج المقال )) بوده است كه او نيز مشى اخبارى داشته و بنابه اظهار ملامحمد امين استرآبادى , استاد او در اخبارى شدنش تأثير داشته و همو دستور نوشتن كتاب فوائدالمدنيه را به ملامحمد امين داده است .

رابطه مسلك اخباريگرى با مرام ظاهريه

برخى از دانشمندان بر اين عقيده هستند كه مسلك اخباريگرى در شيعه متأثر از مرام ظاهريه در اهل سنت است .

ابن خلدون در مقدمه خود مى نويسد : پس از آنكه رأى گرايى و قياس در شناخت احكام حوادث واقعه ميان اهل سنت به وسيله ابوحنيفه ( نعمان بن ثابت ) آغاز شد [١] و شيوع پيدا كرد , گروهى از علماى جامعه اهل سنت با آن به مخالفت برخاستند و شيوه رأى گرايى و تمسك به قياس را محكوم كردند . اين گروه ظاهريه ناميده شدند و پيشواى آنان داود بن على ظاهرى اصفهانى و فرزندش محمد بوده اند . ابن حزم اندلسى صاحب كتاب المحلى نيز از محدثين معروف و از علماى ظاهريه است . . . و حتى مالك بن انس

[١]ـ نعمان بن ثابت , ابداع كننده قياس نبود , بلكه قبل از او قياس وجود داشت , ولى ابوحنيفه در ترويج و گسترش آن مؤثر بود ( توضيح بيشتر در بحث سير تاريخى قياس در منبع پنجم از منابع اجتهاد خواهد آمد . )