ادوار اجتهاد از ديدگاه مذاهب اسلامي - جناتی، محمدابراهیم - الصفحة ٣٣٣ - عوامل پيدايش اخباريگرى و گرايش به آن

كردند . در دوره هاى بعد نيز كتابهايى چون : تتميم امل الامل , نجوم السماء , فوائدالرضويه , الكنى و الالقاب , تنقيح المقال , اعيان الشيعه , اعلام الشيعه و . . . به رشته تحرير درآمد .

علم رجال , واقعيتى است كه نه تنها شيعه , بلكه جامعه اهل سنت نيز بدان توجه داشته و براساس معيارها و بينشهاى خاص خود كتابهايى را در اين زمينه فراهم آورده اند .

راه معقول و صحيح براى شناخت قطعى الصدور بودن روايات از معصومين همين است كه قبل از هر چيز صداقت و امانتدارى راوى مورد بررسى قرار گيرد . و پس از كسب اطمينان و به دست آوردن عدالت و صداقت راوى به مسائل ديگر آن پرداخته مى شود و در صورت سالم بودن متن حديث از هر گونه نقص و كاستى و تعارض و تزاحم , مورد عمل قرار گيرد . اين شيوه , حسنه دو مسلك افراطى و تفريطى نيز وجود دارد :

يكى مسلك نعمان بن ثابت ابوحنيفه كه در مقام استنباط هرگز بر احاديث اعتماد نكرده است مگر بر هفده حديث و در بقيه موارد به رأى و منابع ظنى ( از قبيل قياس و استحسان ) اعتماد نموده است .

و ديگرى مسلك اخباريان كه در مقام استنباط احكام به هر حديثى هر چند ضعيف تكيه نموده اند و عقل و انديشه و تحقيق را از اعتبار ساقط دانسته اند ! تناقض اين دو مسلك و افراط و تفريط آنها واضح و روشن است .

آيا اخباريگرى داراى سابقه تاريخى است ؟

علامه محمد امين استرآبادى , همواره سعى دارد كه شيوه ابداعى خود را به پيشينيان از فقهاى شيعه نسبت دهد و براى آن ريشه اى تاريخى در عصر غيبت صغرا و عصر امامان ( ع ) جستجو كند و از اين طريق بنيانهاى ابداعى مرام خود را استحكام بخشد , و اثبات كند كه اخباريگرى چيز تازه و نوظهور نيست , بلكه ادامه راه اصحاب ائمه هدى ( ع ) است .

او مى گويد : جهتگيرى اخبارى , جهتگيرى جارى بين فقهاى زمان غيبت صغرا و اوايل غيبت كبرى است و سپس نام فقهاى آن دوران را ذكر مى كند , چون عالم بزرگ على بن حسين بن بابويه قمى ( م ٩ / ٣٢٨ ) و شيخ بزرگ كلينى ( م ٩ / ٣٢٨ ) , كه شيوه و