نص خاصى از كتاب و سنت در اختيار نداشته اند اجتهاد مى كرده اند و شيوه آنان مورد تأييد امامان ( ع ) نيز بوده است . و ما براى اثبات اين مطلب ( در همين شماره نشريه كيهان انديشه ) ٩ دليل آورديم كه نشان مى دهد , در زمان ائمه نيز اجتهاد به شكلى وجود داشته است , اگر چه باوجود امام و امكان مراجعه به ايشان نياز به اجتهاد در حد وسيع و گسترده نبوده است . ولى اين به معناى عدم وجود و عدم جواز اجتهاد در آن دوران نبوده و نيست .

آيا اجتهاد يك بدعت است ؟ !

با توجه به اينكه اخباريان , علم اصول و مباحث اجتهادى را يك پديده نوظهور در عالم اسلام و فقه اسلامى مى شناختند و هيچ سابقه تاريخى براى آن قايل نبودند , بديهى است كه در نهايت آن را بدعت مى دانستند و عامل انحراف فقه اسلامى و جامعه شيعى معرفى مى كردند . و مى گفتند كه قبل از قرن چهارم ـ اواخر غيبت صغرا ـ اصحاب اماميه براى شناخت احكام شريعت , علمى به نام علم اصول نمى شناختند , و آنها فقط به عناصر خاصه ـ روايات و احاديث ـ مراجعه مى كردند , و ما هم اگر بخواهيم راه درست برويم بايد تنها به همان عناصر خاصه كه روايات معصومين ( ع ) باشد اكتفا كنيم و شيوه هاى جديدى را ابداع و ايجاد ننماييم . هر جا كه روايت و حديث وجود نداشت در ( شبهات تحريميه ( احتياط را پيشه گيريم , زيرا روايت مى گويد : (( اخوك دينك فاحتط لدينك . ((

رد و نقد اين نظريه اخباريان , از آنچه قبلا گفته شد آشكار است , زيرا وقتى ثابت كرديم كه اجتهاد در زمان رسول خدا و خود امامان ( ع ) درحدى هر چند محدود وجود داشته است , بنابراين كسى نمى تواند اجتهاد را امرى نوظهور بداند . و وقتى دليل آورديم كه ائمه ( ع ) شيوه اجتهاد صحيح را امضا كرده اند , نوبت به اين نمى رسد كه كسى آن را بدعت و عامل انحراف تلقى كند . و اگر مى بينيم چنانچه اجتهاد درحد وسيع و گسترده اى در آن دوران وجود نداشته است به دليل ممنوعيت و حرمت و عدم جواز آن نبوده بلكه نيازى به گستردگى به آن احساس نمى شده و ضرورتى نداشته است . و فقها و اهل حديث به مقدار نياز و ضرورت اجتهاد مى كرده اند و عمل آنان هم مورد تأييد بوده است و نيز اين مطلب سبب نمى شود كه به كارگيرى اجتهاد در حد وسيع به هنگام ضرورت ممنوع باشد , بلكه به عكس , وجود اجتهاد در عصر امامان , و امضاى مشروعيت آن , راه را