ادوار اجتهاد از ديدگاه مذاهب اسلامي - جناتی، محمدابراهیم - الصفحة ٢٥٩ - نتايج مفيد عمل شيخ طوسى

اجتهاد اينگونه اى ممكن نيست كه همگام با نظرات و اجتهاد پيشينيان باشد , بلكه مخالفتهاى زيادى را در دامنه وسيع به دنبال خواهد داشت , زيرا با تغيير شرايط زمان و مكان موضوع نيز تغيير كرده , لذا حكم ديگرى را مى طلبد و بايد حكم جديدى بر آن مترتب شود نه حكم پيشين , زيرا موضوع حكم اول عوض شده است .

از اين روست كه مجتهد در اين زمان نمى تواند بر حكم پيش براى موضوعى كه شرايط زمانى و مكانى آن تغيير كرده بسنده نمايد , اگر چه صاحب حكم سابق از بزرگترين شخصيتهاى فقهى اسلامى باشد .

برخى از فتاواى نادر شيخ :

در اينجا بى مناسبت نيست كه بعضى از فتاواى شيخ طوسى را كه در زمان خود نادر بوده است بيان كنيم :

١ ـ كفايت يك قربانى در حج از ٥ و ٧ و ٧٠ نفر , در هنگام ضرورت .

٢ ـ وجوب پرداخت تمام المهر به زن مطلقه در صورتى كه مرد پوشش او را كنار زده باشد , اگر چه دخول نشده باشد .

٣ ـ موكول بودن صحت عقد باكره بر اذن ولى او در عقد دايم و عدم توقف صحت آن در عقد موقت .

٤ ـ وجوب گرفتن نايب براى حج بر كسى كه سلطان يا دشمن مانع از حج او شود .

٥ ـ صحيح نبودن اعتكاف مگر در مسجدالحرام , مسجدالنبى , مسجد كوفه و مسجد بصره .

٦ ـ ثابت نبودن ربا در معدود و اختصاص آن به مكيل و موزون , يعنى در چيزهايى كه مورد كيل و وزن قرار مى گيرد .

كوتاه سخن اينكه : شيخ طوسى با به كارگيرى اجتهاد به گونه عملى در منابع , خلاءهاى موجود در عصر خود را در فروع فقهى پر نمود و مشكلات را حل و نارساييها را برطرف كرد .

در هر عصرى در برابر رويدادها و مسائل تازه مى توان بدين گونه پاسخگو شد . آرى واقعا اجتهاد است كه رمز حيات و پويايى احكام شريعت در برابر مظاهر متطور زندگى در بستر زمان و راز جاودانگى شريعت خاتم به شمار مىآيد , زيرا از بركت اين عنصر مهم