مسئله اثبات هلال، همچنان از مسائل جدل‌انگيز ميان مسلمانان در مذاهب فقهى مختلف است. اين بحث به محافل تخصصى محدود نمانده، بلكه به سطح جامعه كشيده شده و نمود آن ميان عموم مؤمنان، هر ساله در ماه‌هاى رمضان و ذى‌الحجه مشهود است و آثار مهمى در جامعه اسلامى بر جا مى‌گذارد.

ريشه‌هاى تاريخى اين بحث به گذشته‌هاى دور باز مى‌گردد. از آيه شريفه {يَسْئَلُونَكَ عَنِ الْأَهِلَّةِ قُلْ هِيَ مَواقِيتُ لِلنَّاسِ وَالْحَجِّ} (١) برمى‌آيد كه اين موضوع از همان اوايل اسلام نيز همواره مورد سؤال مردم بوده است. مفاد پاسخ قرآن كه حكمت «أهلّه» را تنظيم جدول زمانى براى برنامه‌ريزى مردم در زندگى شخصى و شرعى آنان بيان مى‌كند حكايت از قدمت اين مسئله دارد .

با نگاهى گذرا به مجموعه احكام شرعى، در مى‌يابيم كه بخشى از آنها به گونه‌اى با عنصر زمان مرتبط شده است، مثلاً زمان وجوب فريضه نماز به حركت زمين به دور خورشيد مرتبط است. خداوند در آيه شريفه مى‌فرمايد:

{أَقِمِ الصَّلاةَ لِدُلُوكِ الشَّمْسِ إِلىَ غَسَقِ اللَّيْلِ وَ قُرْآنَ الْفَجْرِ؛} (٢)

نماز را هنگامى كه خورشيد از وسط آسمان مى‌گذرد تا آنگاه كه تاريكى شب به نهايت مى‌رسد برپادار و نماز صبح را نيز هنگام طلوع فجر به جاى آور.

همان‌گونه كه روزه نيز به ظرف زمانى خاصى مقيد شده است:

{يا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا كُتِبَ عَلَيْكُمُ الصِّيامُ ... أَيَّاماً مَعْدُوداتٍ ... شَهْرُ رَمَضانَ الَّذِى أُنْزِلَ فِيهِ الْقُرْآنُ ... فَمَنْ شَهِدَ مِنْكُمُ الشَّهْرَ فَلْيَصُمْهُ وَمَنْ كانَ مَرِيضاً أَوْ عَلى‌سَفَرٍ فَعِدَّةٌ مِنْ أَيَّامٍ أُخَرَ يُرِيدُ اللَّهُ بِكُمُ الْيُسْرَ وَلا يُرِيدُ بِكُمُ الْعُسْرَ وَلِتُكْمِلُوا}

(١) بقره، آيه ١٨٩.
(٢) اسراء، آيه ٧٨ .