فقه اهل بیت علیهم السلام - فارسی - موسسه دائرة المعارف فقه اسلامی - الصفحة ٤٥٥
غير آن تقسيم كرده است. سپس كيفيت مربوط به نمازهاى پنجگانه را نيز به كيفيت نماز مختار و مضطر و هريك از آن دو را به كيفيت در حال فرادا و در حال جمع و كيفيت مربوط به نماز مختار فرادا را به دو قسم كيفيات واجب و مستحب و كيفيات واجب را نيز به كيفيات واجب ركنى و غير ركنى، تقسيم كرده است. (٤٠) گرچه جمع بين همه اقسام متصور اين بحث، همچنين افزودن برخى از آنها مانند تقسيم واجبات نماز به ركنى و غير ركنى و بر شمردن توجه به قبله در فرض يقين به آن از جمله واجبات ركنى، در متون قدما ديده نمىشود اما برخى از آنها مانند دو تقسيم اول پيش از آن (٤١)، در المهذب ابن براج (٤٢) و برخى ديگر مانند تقسيم كيفيت نماز براى مختار و مضطر و سپس تقسيم هريك به فرادا و جماعت، در كافى ابوالصلاح حلبى (٤٣) و تقسيم كيفيات به واجب و مستحب در المراسم سلار (٤٤) نيز مشاهده مىشود. همچنين، تقسيم كيفيات نماز به همين اقسام و ترتيبى كه در اشارة السبق آمده در غنيه ابن زهره نيز مشاهده مىشود (٤٥) كه بنابر مقدم بودن هريك از آن دو، بعيد نيست كه يكى از ديگرى پيروى كرده باشد. (٤٦)
(٤٠) اشارة السبق، ص٩٠.
(٤١)تقسيم كيفيت نماز به كيفيتهاى مربوط به نمازهاى واجب پنجگانه و غيرآن و تقسيم كيفيت مربوط به نمازهاى پنج گانه به كيفيت نماز فرد مختار و كيفيت آن براى فرد مضطر.
(٤٢)المهذب، ج١، ص٩١.
(٤٣)الكافي فيالفقه، ص١٤١.
(٤٤)المراسم العلويه، ص٦٩.
(٤٥) غنية النزوع، ص٧٦.
(٤٦) صاحب غنيه در بيان انگيزه خود در نگارش كتاب خويش مىنويسد:«من وقتى كتب اصحاب را درباره تكليف عقلى و سمعى مشاهده كردم، ديدم آنها يا چنان مفصلند كه به ياد سپارى مطالب آنها براى خواننده دشوار است و يا چنان مختصرند كه نياز خواننده را رفع نمىكنند. اين امر، مرا برآن داشت تا كتابى تأليف كنم كه به دور از دوكاستى ياد شده و در حد ميانه باشد، ضمن آنكه دربردارنده مباحث اصول دين، اصول فقه و فروع آن باشد». اگر بپذيريم كه مراد وى از كتب مختصر، شامل كتاب اشارة السبق - به دليل دارا بودن اين خاصيت - نيز مىشود درآن صورت مىتوان گفت تأليف كتاب الاشاره مقدم بر غنيه بوده و صاحب غنيه در اين موارد از اين كتاب استفاده كرده است و يا اينكه مانند مؤلف به كتبى كه اين تقسيم بندىها در آنها ذكر شده مراجعه داشته است.