يعقوب بن ابراهيم انصارى از فقهاى اهل سنت در قرن دوم و از شاگردان ابوحنيفه است. او هر سال همه اموالش را به همسرش مى‌بخشيد تا از پرداخت زكات فرار كند. ابوحنيفه پس از اطلاع از اين خبر او را مى‌ستايد و مى‌گويد: «ذلك من فقهاء». غزالى با نقل داستان اين استاد و شاگرد مى‌گويد:«چنين فقهى فقط به درد دنيا مى‌خورد، و لكن ضرر او در آخرت از هر جنايتى عظيم‌تر است و چنين علمى است كه علم مضرّ به شمار مى‌آيد». (٧)

فصل سوم: گستردگى قلمرو فقه

دايره قلمرو فقه به گستردگى تمام ابعاد و مراحل زندگى بشر است و اگر فقها به جاى باريك بينى و موشكافى‌هاى معهود در باره مسائل و موضوعات شناخته شده، به بحث درباره مسائل و موضوعاتى بپردازند كه در ابعاد جديد زندگى امروزى به وجود آمده است، معلوم مى‌شود كه گستره فقه همه عرصه‌هاى زندگى بشر را در بر مى‌گيرد.

گستره قلمرو فقه در چهار محور ذيل بررسى شده است:

١. قلمرو فقه تابع قلمرو شريعت؛

٢. قوانين امضايى؛

٣. مقتضاى اصل اوّلى در روايات معصومان شمول و جاودانگى است؛

٤. افراط و تفريط در تعيين قلمرو فقه؛

قلمرو فقه، تابع قلمرو شريعت

اگر شريعت دينى در همه عرصه‌ها به مرزبندى و قانون گذارى پرداخته است،

(٦) الميزان في تفسير القرآن، ج٢، ص ٢٣٤.
(٧) محجّة البيضاء، ج١، ص٥٧، كتاب العلم.