ديدگاه اهل مدينه و نظر مبارك خويش را بيان فرمودند. (١) پس از زمان حضور ائمه(ع) نيز اين روش ادامه يافت و فقهاى بزرگى همچون شيخ طوسى صاحب كتاب «خلاف»، محقق حلّى نويسنده كتاب «معتبر»، علامه حلّى نويسنده «تذكرة الفقهاء» ديگر بزرگان در موضوع فقه مقارن قلم زدند.

در كتب فقهى اهل سنت نيز نمونه هايى همچون «موسوعه عبدالناصر» به چشم مى‌خورد كه در آن به آراء فقهى همه مذاهب اسلامى اشاره شده است.

دايرة المعارف فقه مقارن زير نظر آيت اللّه‌ مكارم شيرزاى در بردارنده آراى فقهاى همه مذاهب اسلامى است. اين كتاب به ترتيب موضوعى ـ نه الفبايى ـ تنظيم شده و از مباحث اقتصادى به دليل آنكه به زعم پديد آورندگانش از اهميت بيشترى در شرايط فعلى برخوردار است، شروع مى‌شود. طرح قواعد اصولى و فقهى و رجالى به تناسب مسائل مختلف، ذكر فروع مورد ابتلا و حذف فروع نادر، از ديگر ويژگى‌هاى اين اثر محسوب مى‌شود.

در اين مجال جلد اول اين اثر كه مقدمه مباحث و مجلدات بعدى به شمار مى‌آيد و در بيست فصل تنظيم شده است، معرفى مى‌شود. در هر فصل، ابتدا نگاهى گذرا به مباحث آن مى‌كنيم و سپس از باب نمونه، چكيده يكى از مباحث را مى‌آوريم.

فصل اول: فقه در لغت و اصطلاح

در اوّلين فصل، به تعريف لغوى و اصطلاحى فقه پرداخته و پس از تعريف لغوى فقه به «موشكافى و ريز بينى و فهم دقيق» تعاريف اصطلاحى آن به ترتيب ذيل بيان شده است:

١. فقه در فرهنگ قرآن؛

٢. فقه در عصر صحابه، تابعان و در روايات معصومان؛

(١) الامام الصادق و المذاهب الاربعه، ج١، ص ٥٣.