فقه اهل بیت علیهم السلام - فارسی - موسسه دائرة المعارف فقه اسلامی - الصفحة ١٩٥ - معرفى كتاب «دائرة المعارف فقه مقارن» سيد فريد حاجى سيد جوادى

عوامل اختلاف فتو

١. اختلاف در پاره‌اى از منابع استنباط احكام

الف) ظواهر آيات، ب) حجيت احاديث ائمه اهل بيت(ع)، ج) رأى و عمل صحابه، د) استحسان، هـ) مصالح مرسله، و) سدّ و فتح ذرايع، ز) عرف، ح) آيين پيامبران قبلى.

٢. دسترسى يا عدم دسترسى به برخى احاديث

٣. اختلاف در معيار وثاقت راويان

٤. اختلاف در جهت صدور حديث

الف) ترديد در ثبات يا موقتى بودن حكم، ب) اختلاف در واقعى يا تقيه‌اى بودن حديث.

٥. اختلاف در نسخ حكم

٦. اختلاف قرائت آيات يا نقل متون احاديث

٧. اختلاف در دلالت آيات و روايات و فهم و تفسير آنها به واسطه:

الف) اشتراك لفظى يك كلمه، ب) ابهام لفظ و قابليت تطبيق بر چند مصداق، ج) ترديد در بين معناى لغوى و شرعى، د) مردد بودن لفظ بين معناى حقيقى و كنايى و مجازى.

٨. اختلاف در ترجيح ادله معارض

٩. اختلاف در موارد حجيت اصول عمليه

١٠. اختلاف نظر در مورد محدوده قواعد فقهيه

الف) قاعده طهارت، ب) قاعده يد، ج) قاعده ضمان يد.

١١. اختلاف در دايره حجيت عقل

١٢. اختلاف در اقسام اجماع

١٣. تأثير شرايط اجتماعى در فتواى مجتهد