فقه اهل بیت علیهم السلام - فارسی - موسسه دائرة المعارف فقه اسلامی - الصفحة ٢١١
كه ابراء كننده اهل ابراء نباشد يا بر عهده كسى كه او را ابرا مىكند دين يا حقى نداشته باشد و يا آن كه مورد ابراء عين باشد نه دين، ابراء در چنين مواردى باطل است و هيچ اثرى ندارد و همه چيز بر همان حالت قبل از ابراء باقى مىماند.
٢. ابراى فاسد، مدلول ضمنىاش را نيز فاسد مىكند.
اگر ابراء فاسد بوده و در عين حال متضمن اسقاط حق ثابتى از ابراء كننده نيز باشد، آيا با بطلان ابراء مدلول ضمنى آن نيز ـ كه اسقاط حق باشد ـ باطل مىگردد و در نتيجه حق ابراء كننده همچنان باقى است يا اين كه فساد ابراء باعث فساد مدلول ضمنى آن نمىشود و حق ابرا كننده ساقط گردد؟
مثال: اگر كسى چيزى را به عنوان وثيقه دينش به ديگرى رهن دهد، سپس فرد ديگرى خسارتى به آن وارد كند كه باعث ارش شود، اين ارش گرچه مانند خود شىء ملك راهن است ولى متعلق حق رهانتى است كه براى مرتهن ثابت مىباشد. در اين صورت اگر مرتهن عامل خسارت را از پرداخت ارش ابراء كند اين ابراء اگر چه فاسد است و اثرى ندارد و باعث فراغ ذمّه عامل خسارت از پرداخت ارش نمىشود؛ زيرا ارش براى مرتهن نبود تا بتواند آن را از عهده او ساقط كند، اما اين ابراى مرتهن متضمن اسقاط حق رهانه مرتهن مىباشد. حال آيا فساد ابراء، اين مدلول ضمنى را نيز فاسد مىكند؟ در اين جا دو احتمال و به گفته شيخ طوسى(ره) دو قول وجوددارد:
در صورتى كه ابراى مرتهن باطل باشد آيا حق مرتهن نسبت به وثيقه نيز باطل مىشود؟ برخى گفتهاند كه حق او ساقط مىشود؛ زيرا ابراى او از مال ـ به طور ضمنى ـ بر اسقاط حقش نسبت به وثيقه نيز دلالت مىكند. برخى ديگر گفتهاند كه حق مرتهن نسبت به وثيقه بودن ارش ساقط نمىشود؛ چون ابرا و عفو وى نسبت به ارش باطل بوده و وجود و عدم آن يكسان است.
پس ارش بر همان وضعيتى كه داشت باقى مىماند [متعلق رهن خواهد بود]. (١٠)
(١٠) مبسوط، ج٢، ص٢٣٠.