خلاصه، اگر حكمى امروزه قابل عمل نيست نبايد در مناسك ورسايل عمليه نوشته شود، بلكه جايش در كتب تخصصى و استدلالى است و اگر در مناسك نوشته مى‌شود وظيفه همان «مركز موضوع‌شناسى» پيشنهادى است كه چند و چون موضوع و جايگاه آن را روشن كند. ممكن است در باره برخى اماكن مثلاً باب حنّاطين در آثار غير فقهى هم توضيحاتى ديده مى‌شود، مثلاً ازرقى مى‌گويد:

الحزورة: سوق مكّة، وكانت بفناء دار أمّ هاني ابنة أبي طالب التي كانت عند الحنّاطين فدخلت في المسجد الحرام. (٧٩)

از اين باب نمونه‌هاى ديگرى هم هست كه ديگر به آنها نمى‌پردازم و تنها به چند مورد اشاره مى‌كنم: در مناسك علماى معاصر، ضمن مستحبات درون كعبه معظّمه آمده است: «پس دو ركعت نماز بين دو ستون، بر سنگ قرمز بگزارد. در ركعت اوّل بعد از حمد «حم سجده» ودر ركعت دوم بعد از حمد، پنجاه و پنج آيه از ساير جاهاى قرآن بخواند. (٨٠)

تعبير «سنگ قرمز» داخل كعبه (الرخامة الحمراء) از روايات گرفته شده است و در آثار فقهى شيخ صدوق و شيخ مفيد تا فقهاى زمان ما آمده است و اكنون بايد بررسى و پرس و جو كرد كه آيا هنوز «الرخامة الحمراء» و دو ستون مذكور در جاى خود داخل كعبه معظم هست يا نه؟

در احاديث شريفه مى‌خوانيم:

عن يونس، قال، قلت لأبي عبداللّه‌ (ع): إذا دخلتُ الكعبة كيف أصنع؟ قال: «خذ بحلقتي الباب إذا دخلت ثمّ امض حتّى تأتي العمودين فصلّ على الرخامة الحمراء... (٨١)

ـ عن معاوية بن عمّار، قال: رأيت العبد الصالح عليه السلام دخل الكعبة فصلّى فيها ركعتين على الرخامة الحمراء... (٨٢)

(٧٩) مستند الشيعه، ج١٣، ص٩٣.
(٨٠) تاريخ مكّه، ج٢، ص٢٩٤، به نقل از قاموس الحرمين الشريفين، ص٩٨.
(٨١) ر.ك: مناسك حج، از امام خمينى با حواشى مراجع عظام، ص ٥٠٧، مسأله ١٣١٠.
(٨٢) تهذيب الأحكام، ج٥، ص٣١٣، ح٩٥٠.