ب) كتاب هايى كه به مقايسه ميان اقوال مختلف فقهاى مذهب اماميّه نگارش يافته است و دراين راه هرمؤلّف ملزم است به بررسى كامل اقوال مختلف و قائلان به آنها بپردازد و براساس ادلّه و مبانى مورد قبول، ازقول انتخاب شده دفاع كند.

معمولا هدف فقهاى عامّه درفقه تطبيقى، نوعى اطّلاع رسانى از اقوال فقهاى مذاهب مختلف بوده است و جز درمواقعى كه به مقايسه ديدگاه هاى مذاهب چهارگانه پرداخته شده، هدف آنها بالابردن يك مذهب و دفاع از قول معيّنى نبوده است. از سويى سابقه فرقه‌هاى فقهى اهل سنّت درتأسيس و تأليف به اين روش، به دليل چندگانگى مذاهب آنان و فراوانى و تشتّت اقوال درميان آنان بعد از عصر پيامبر اكرم(ص)، بيشتر ازاماميّه بوده و به دوره شكل گيرى فقه استدلالى و اجتهاد درميان آنان برمى گردد. (٤)

امّا درميان فقهاى اماميّه ـ تا آنجا كه از آثار برجاى مانده از ايشان برمى آيد ـ آغازگر اين روش مكتب بغداد به زعامت شيخ مفيد (٥) و پس از او سيّد مرتضى است، كه كتاب‌هاى انتصار و ناصريات وى را در مقالات گذشته، به تفصيل مرور كرديم.

هدف عمده آنان مقابله با نسبت ها و عيب جويى هاى نارواى فقهاى عامّه در مورد فقه اماميّه بود و مهم تر از همه، اين كه مى‌گفتند: برخى از آراى فقهى اماميّه برخلاف ديگر مذاهب فقهى و اجماع مسلمانان است. لذا آن را بدعت خوانده و خروج از دين تلقّى مى‌كردند. فقهاى عامّه با بزرگ نمودن اين مطلب، مى‌كوشيدند به اختلافات دامن زده و بالاخره به انزواى اماميّه و دور شدن حكومت ومردم از پيشوايان آنها بينجامد. ازاين رو، دفاع از مذهب ـ كه يكى از بهترين راه هاى آن روش فقه تطبيقى و علم الخلاف بود ـ

(٤) ابن خلدون در مقدّمه تاريخ خود(ص٤٥٦ـ٤٥٧) به تعريف علم الخلاف و ذكر تصانيف فقهاى عامّه در آن مى‌پردازد كه مطالعه آن مغتنم است. همچنين ر. ك: محمّد تقى الحكيم، الاصول العامّة للفقه المقارن، ص١٣.
(٥) كتاب فقهى وى دراين زمينه عبارت است از: الاعلام فيما اتفقت الاماميّة عليه من الاحكام ممّا اتفقت العامّة على خلافهم فيه، كه آن را به درخواست شاگردش، سيّد مرتضى تأليف كرده است.