برزخ در لغت به معناى مانع ميان دو چيز است. از زمان مرگ تا زمان قيامت نيز برزخ ناميده شده است. [٢] اهمّ عناوين: آغاز برزخ، بهشت برزخى، پايان برزخ، حيات برزخى، سؤال و جواب در برزخ، عذابهاى برزخى، مدّت برزخ.

آب داغ برزخ---) همين مدخل، عذابهاى برزخى، آب داغ‌

آتش برزخ---) همين مدخل، عذابهاى برزخى، آتش‌

آسايش در برزخ‌

١) بهره‌مندى شهيدان، از هرگونه آسايش در عالم برزخ:

ولاتحسبنّ الّذين قتلوا فى سبيل اللّه أموتا بل أحيآء عند ربّهم يرزقون‌* فرحين بمآ ءاتيهم اللّه‌من فضله ويستبشر ون بالّذين لم يلحقوا بهم مّن خلفهم ألّا خوف عليهم ولا هم يحزنون. [٣]

آل‌عمران (٣) ١٦٩ و ١٧٠

٢) بهره‌مندى مقرّبان به خدا، از آسايش در برزخ:

فأمّا إن كان من المقرّبين‌* فروح وريحان وجنّت نعيم. [٤]

واقعه (٥٦) ٨٨ و ٨٩

آغاز برزخ‌

٣) آغاز زندگى برزخى انسانها، پس از مرگ آنان:

حتّى‌ إذا جاء أحدهم الموت ...* ... ومن ورائِهم برزخ إلى‌ يوم يبعثون.

مؤمنون (٢٣) ٩٩ و ١٠٠

اصحاب شمال در برزخ‌

٤) اصحاب شمال (كافران تكذيبگر و گمراه) گرفتار عذاب در برزخ:

وأمّا إن كان من أصحب اليمين‌* وأمّا إن كان من المكذّبين الضّالّين‌* فنزل مّن حميم. [٥]

واقعه (٥٦) ٩٠ و ٩٢ و ٩٣

[١] اين برداشت بر اساس روايت منقول از امام رضا (ع) است كه فرمود: در آيين بنى‌اسرائيل، جزاى دزدى بردگى سارق بود. (تفسير نورالثقلين، ج ٢، ص ٤٤٦٠، ح ١٣٨)

[٢] مجمع‌البيان، ج ٧- ٨، ص ١٨٥- ١٨٧.

[٣] شادمانى و عدم ترس و نگرانى شهيدان- كه در آيه از آنها سخن گفته شده است- از برخوردارى آنان از آسايش حكايت مى‌كند.

[٤] «روح» به معناى استراحت و آسايش است (مجمع‌البيان، ج ٩- ١٠، ص ٣٤٤) و در روايتى از امام صادق (ع) نقل شده است: مقصود از راحتى و آسايش مقرّبان، آسايش آنان در عالم قبر است. (تفسير نورالثقلين، ج ٥، ص ٢٢٨)

[٥] در روايتى از امام صادق (ع) نقل شده است: مقصود از «فنزل من حميم» عذاب در قبر است. (تفسير نورالثقلين، ج ٥، ص ٢٣٠) از اينكه آيه ٩٢ در مقابل آيه ٩٠ بيان شده، مقصود از «مكذّبين الضالّين»، اصحاب شمال مى‌باشد.