بخت نَصَر، از پادشاهان بزرگ بابل قديم و خراب‌كننده اورشليم بود. [١] برخى از مفسّران در ذيل آيات ٤ تا ٧ اسراء (١٧)- كه سخن از فساد و نابودى بنى‌اسرائيل است- از بخت‌نصر- كه بيت‌المقدّس را ويران كرد و به قلع و قمع يهود پرداخت- ياد كرده‌اند. [٢] مفسّران در ذيل آيات ديگر نيز از وى نام برده‌اند.

بخل‌

بخل، مقابل جود و به معناى خوددارى از صرف داراييها در جايگاه شايسته آن است. [٣] گفتنى است كه بخل در قرآن كريم مفهوم وسيع‌ترى داشته و به مواردى مانند ترك كارهاى خير و جهاد و ... هم اطلاق شده است. در اين مدخل از واژه «شحّ»، مشتقّات «بخل»، «قتور» و جملات مفيد معناى آن استفاده شده است.

اهمّ عناوين: آثار بخل، عوامل بخل، كيفر بخل.

آثار بخل‌

١. انكار پاداش‌

١) بخل‌ورزى، باعث انكار پاداش الهى:

وأمّا من بخل ...* وكذّب بالحسنى‌.

ليل (٩٢) ٨ و ٩

٢. ترك جهاد

٢) شركت نكردن يا كم شركت كردن منافقان در جهاد، به سبب بخل آنان به مسلمانان:

قد يعلم اللّه المعوّقين منكم والقائِلين لإخونهم هلمّ إلينا ولايأتون البأس إلّا قليلا* أشحّة عليكم ....

احزاب (٣٣) ١٨ و ١٩

٣. تهديد

٣) بخل‌ورزى، زمينه‌ساز تهديد خداوند:

فويل لّلمصلّين‌* ويمنعون الماعون.

ماعون (١٠٧) ٤ و ٧

٤. سختى‌

٤) بخل‌ورزى، زمينه‌ساز گرفتار شدن به سختى:

وأمّا من بخل واستغنى‌* فسنيسّره للعسرى‌.

ليل (٩٢) ٨ و ١٠

٥. سرزنش‌

٥) بخل، باعث سرزنش و مذمت شدن:

ولاتجعل يدك مغلولةً إلى‌ عنقك ... فتقعد ملومًا مّحسورًا. [٤]

اسراء (١٧) ٢٩

٦. شرّ

٦) شرّ و بدى، فرجام ناميمون بخل‌ورزى و ترك انفاق:

ولايحسبنّ الّذين يبخلون بمآ ءاتل- هم اللّه من فضله هو خيرا لّهم بل هو شرٌّ لّهم ....

آل‌عمران (٣) ١٨٠

[١] لغت‌نامه، ج ٣، ص ٣٨١٠، «بختنّصر»؛ تاريخ ملل قديم آسياى غربى، ص ١٦٣.

[٢] جامع‌البيان، ج ٩، جزء ١٥، ص ٢٩؛ مجمع‌البيان، ج ٥- ٦، ص ٦١٦- ٦١٧.

[٣] مفردات، ص ١٠٩، «بخل».

[٤] بنا بر قولى مقصود از «فتقعد ملوما محسوراً» اين است كه اگر از انفاق خوددارى كنى، سرزنش و مذمّت مى‌شوى. (مجمع‌البيان، ج ٥- ٦، ص ٦٣٥)