فرهنگ قرآن - مرکز فرهنگ و معارف قرآن - الصفحة ١٩٧ - شخصيت برده
تشبيه به برده
٤١) برابر نبودن معبودان باطل با معبود راستين، همانند برابر نبودن بردگان با مالكان:
واللّه فضّل بعضكم على بعض فى الرّزق فما الّذين فضّلوا برادّى رزقهم على ما ملكت أيمنهم فهم فيه سواء أفبنعمة اللّه يجحدون. [١]
نحل (١٦) ٧١
٤٢) تشبيه برابر نبودن معبودان باطل با خدا، به برابر نبودن بردگان با مالكان:
ضرب لكم مّثلا مّن أنفسكم هل لّكم مّن مّا ملكت أيمنكم مّن شركاء فى ما رزقنكم فأنتم فيه سواء ....
روم (٣٠) ٢٨
٤٣) تمثيل برابر نبودن مؤمن و كافر، به نابرابرى برده گنگ با انسان آزاد و فرماندهنده به عدل:
و ضرب اللّه مثلا رّجلين أحدهمآ أبكم لايقدر على شىء وهو كلٌّ على موليه أينما يوجّهه لايأت بخير هل يستوى هو ومن يأمر بالعدل .... [٢]
نحل (١٦) ٧٦
٤٤) تشبيه برابر نبودن معبودان باطل با خداوند، به نابرابرى برده مملوك ناتوان با انسان توانمند انفاقكننده:
ضرب اللّه مثلا عبدا مّملوكا لّايقدر على شىء ومن رَّزقنه منَّا رزقا حسنا فهو ينفق منه سرًّا وجهرا هل يستون ...* وضرب اللّه مثلا رّجلين أحدهمآ أبكم لايقدر على شىء وهو كلٌّ على موليه أينما يوجّههّ لايأت بخير هل يستوى هو ومن يأمر بالعدل وهو على صرط مّستقيم. [٣]
نحل (١٦) ٧٥ و ٧٦
٤٥) تشبيه مشرك، به برده مملوك و زيردست مالكان متعدد و بداخلاق:
ضرب اللّه مثلا رّجلا فيه شركاء متشكسون ورجلا سلما لّرجل هل يستويان مثلا .... [٤]
زمر (٣٩) ٢٩
٤٦) تشبيه موحّد، به برده مملوك براى مالك واحد:
ضرب اللّه مثلا رّجلا فيه شركاء متشكسون ورجلا سلما لّرجل هل يستويان مثلا ....
زمر (٣٩) ٢٩
شخصيّت برده
٤٧) برترى بردگان و كنيزان مؤمن بر آزادگان مشرك:
... و لأمة مّؤمنة خير مّن مّشركة ... و لعبد مّؤمن خير مّن مّشرك ....
بقره (٢) ٢٢١
[١] آيه ٧١ سوره نحل (١٦) دو گونه تفسير شده است: ١. مشركان كه بندگان و همسران خود را در اموالشان شريك ندانسته، چنين امرى را سبب نقص براى خود مىشمارند، چگونه معبودان باطل و مخلوقات خدا را شريك خدا قرار مىدهند؟! ٢. افراد آزادى كه خداوند در روزى به آنان برترى داده و حاضر نيستند از رزق خداوند به بردگان بدهند، بدانند كه رزّاق اصلى خداوند است و انفاق مولا بر بنده از روزى خداست. (مجمعالبيان، ج ٥- ٦، ص ٥٧٥- ٥٧٦) برداشت مزبور، با توجّه به تفسير اوّل است.
[٢] يك احتمال در مورد آيه اين است كه مقصود از آن همانند نبودن كافر و مؤمن موحد است. (مجمعالبيان، ج ٥- ٦، ص ٥٧٨)
[٣] برداشت بنا بر اين احتمال است كه مقصود از مقايسه در اين آيات، اثبات نابرابرى مخلوق با خدا باشد. (مجمعالبيان، ج ٥- ٦، ص ٥٧٨)
[٤] مقصود از تمثيل در آيه، بيان مشركان و موحدان است. (روحالمعانى، ج ١٣، جزء ٢٣، ص ٣٨٧)