ترجمه و تفسير نهج البلاغه - علامه جعفری - الصفحة ٢٤٩ - در منطق امير المؤمنين عليه السلام براى ارتباط با واقعيات عينى ، مشاهده و تجربه اساسىترين وسيلهء معرفت است

١ . و فى التّجارب علم مستأنف [١] ( علم جديد در تجربه‌ها است . ) يا ( تجربه‌ها است كه موجب بروز علم جديد مى گردد . ) ٢ . العقل عقلان : عقل الطَّبع و عقل التّجربه - [٢] ( تعقل بر دو نوع است : تعقل با عقل طبيعى و استعدادى و تعقل ناشى از تجربه . ) ٣ . رأى الَّرجل على قد تجربته - [٣] ( ارزش رأى و نظر انسان به مقدار تجربهء اوست . ) [ يا ارزش رأى يك انسان وابسته به كميت و كيفيت تجربهء او است . ] ٤ . الظَّفر بالحزم و الحزم بالتّجارب - [٤] ( پيروزى با حسابگرى دقيق است و حسابگرى دقيق بوسيلهء تجربه . ) ٥ . القعل حفظا لتجّارب - [٥] ( و تعقل نگهدارى و بهره بردارى از تجربه‌ها است . ) ٦ . فأنّ الشقّى من حرم نفع ما أوتى من العقل و التّجربة - [٦] ( شقى كسى است كه از منفعت تعقل و تجربه اى كه به او داده شده است محروم بماند . ) ٧ . در آغاز وصيتى كه به فرزندش امام حسن مجتبى عليهما السلام مى فرمايد ، چنين فرموده است ) * : أى بنىّ و أنّى و إن لم أكن عمِّرت من كان قبلى ، فقد نظرت فى أعمالهم و فكَّرت فى أخبارهم و سرت فى آثارهم ، حتّى عدت كأحدهم ، بل كأنّى بما انتهى من أمورهم إلىّ قد عمِّرت مع أوّلهم ألى آخرهم فعرفت صفو ذلك من كدره و نفعه من ضرره فاسخلصت لك من كلّ أمر نخيله و توخيّت جميله و صرفت عنك مجهوله . . .

[١] . تحفة العقول ، حسن بن على بن شعبه ، ص ٩٦ .
[٢] . بحار الانوار ، مجلسى ١٧ ، ص ١١٦ .
[٣] . غرر الحكم و درر الكلم ، - آمدى ص ٢٢٤ .
[٤] . فهرست غرر ، ص ٤١ .
[٥] . نهج البلاغه ، ج ٢ ، شمارهء ٣١ ، ص ٤٦٦ .
[٦] . مأخذ مزبور شماره ٧٨ ص ٤٦٦ . ( ٧ ) . مأخذ مزبور ، شماره ٣١ ، ص ٣٩٢ .