ترجمه و تفسير نهج البلاغه - علامه جعفری - الصفحة ٢٥٤ - تناسب خلقت اجزاء جانداران با يكديگر قسمتى از نظم عالى هستى است

نوشته است : شما يك دانهء كوچك از خاك را از زمين بردار و براى من چنان تعريف كن كه من حقيقت آن را بفهم و هيچ سؤالى در بارهء آن نداشته باشم ، در آن موقع من خدا را مى آورم در برابر چشمان تو قرار مى دهم - ٥١ ، ٥٣ و سبحان من أدمج قوائم الذّرة و الهمجة ألى ما فوقهما من خلق الحتيان و الفيلة و رأى على نفسه ألَّا يضطرب شبح ممّا أولج فيه الَّروح ، ألَّا و جعل الحمام موعده و الفناء غايته ( پاك خداوندى كه پاهاى مورچه و مگس تا خيلى بالاتر از آن دو را از ماهىها و فيل را مستحكم ساخت و وعده نمود خداوند متعال كه هيچ موجودى را كه روح را در آن داخل نموده است [ از وضع مقرر خود ] مضطرب ( دگرگون ) نباشد ، مگر اين كه مرگ را وعده گاه نهائى و فنا را پايان كار او قرار داده است .
تناسب خلقت اجزاء جانداران با يكديگر قسمتى از نظم عالى هستى است در مباحث پيشين همين خطبهء مباركه ، به سه موضوع مهم اشاره و مختصرى در بارهء آنها تحقيق و بررسى نموديم . اين سه موضوع عبارتند از : ١ . نظم كه منشأ انتزاع قوانين علمى است . ٢ . شگفت انگيز بودن پديده‌ها و جريانات حاكم در كائنات . ٣ . شكوه ملكوتى .
ما مى توانيم « تناسب خلقت اجزاء جانداران با يكديگر » را قسمتى از نظم عالى در عالم خلقت معرفى نماييم . اين كه گفتيم « نظم عالى » براى اين است كه نظم حاكم در جانداران از جهت نشان دادن هدفدارى در خلقت آنها ، بسيار با اهميت بوده و پاسخگوى مسائل مهمى مى باشد كه در جهان بينىها و گاهى حتى در معارف علمى نيز مطرح مى گردند . اين پديدهء هدفدارى مى تواند يكى از دلائل با ارزش و محكم براى اثبات عامل فوق طبيعى در جهان هستى بوده باشد . و براى تعميم اين استدلال مى توان گفت : هدفدارى بطور مستقيم و مستقلا مى تواند به جهت ضرورت آگاهى و اراده و هدفگيرى در موجود هدفدار ، برخوردارى ديگر موجودات را از حيات كه هدفدارى