تشریح المطالب؛ شرح فارسی بر مکاسب - ذهنی تهرانی، سید محمد جواد - الصفحة ٦٤٦ - نقد مرحوم مصنف بر كلام صاحب مفتاح الكرامه عليه الرحمه

فرض كرده‌اند و هيچ وجهى براى تفاوت بين ايندو معنا وجود ندارد زيرا غناء از كيفيّت نفس صوت است قهرا « اطراب » يا « تطريب » كه بعنوان مفسّر براى غناء ذكر شده‌اند نيز مى‌بايد از صفات صوت بوده تا بين معرّف و معرّف تساوى باشد و صحيح نيست غناء از كيفيّت صوت بوده امّا تطريب از صفات صاحب صوت باشد و پرواضح است كه اگر تطريب يا اطراب بمعناى مدّ و تحسين و ترجيع صوت باشد كلّا اينمعنا از صفات صاحب صوت هستند در نتيجه نمى‌توان اطراب و تطريب بهريك از اين سه معنا را مفسّر غناء و معرّف براى آن دانست ازاينرو ناچاريم اطراب و تطريب در تفسير فقهاء را بمعناى خفّت حاصل در شخص بدانيم و اين همان معنائى است كه اهل لغت بيان كرده‌اند و بدين ترتيب تفاوت بين دو تفسير (تفسير اهل لغت و تعريف فقهاء) از حيّز اعتبار ساقط مى‌گردد.

اشكال سوّم:

كلمه « مطرب » در تفسيرى كه فقهاء براى غناء ذكر كرده و فرموده‌اند:

الغناء، مدّ الصّوت المشتمل على التّرجيع المطرب.

همانطورى كه گفتيم بهمان معناى اهل لغت است يعنى ايجاد خفّت و سستى و اساسا ممكن نيست بمعناى ديگرى همچون مدّ و تحسين و ترجيع صوت باشد زيرا فرض اينستكه فقهاء ابتداءا « مدّ » و ثانيا « ترجيع » را بعنوان معرّف براى « غناء » آورده‌اند، و با توجّه باين نكته چگونه ممكنست « مطرب » در همين تفسير و تعريف كه بعنوان صفت براى « التّرجيع » آمده معنايش مدّ يا ترجيع و يا تحسين باشد در حاليكه بديهى است اگر بخواهيم آنرا اينطور بدانيم توصيف الشّيئ بنفسه لازم مى‌آيد مثل اينكه بگوئيم جاء الانسان الانسان و الانسان دوّمى را صفت براى اوّلى قرار دهيم و پرواضح است كه اين معنا ممكن نيست چون مستلزم تحصيل حاصل است پس مى‌بايد « مطرب » بمعنائى ديگر باشد و آن ايجاد خفّت و سستى است كه اهل لغت فرموده‌اند.

شرح نكته دوّم‌

نكته دوّمى كه مرحوم مصنّف در اينجا بيان فرموده‌اند اينستكه: