تشریح المطالب؛ شرح فارسی بر مکاسب - ذهنی تهرانی، سید محمد جواد - الصفحة ٥٤٠ - كلام برخى از معاصرين مصنف(ره) و نقد ايشان بر آن

ضمان نسبت بعوض ثابت است يعنى متعاوضين بدون استثناء آنچه را كه دريافت مى‌كنند طبق التزامى كه در متن معاوضه بآن پاى‌بند شده‌اند عوض معيّن شده را بايد به طرف مقابل خود بپردازند قهرا اگر معاوضه فاسد بود چون هيچيك از آندو مالك مال واصل نشده لاجرم عين آنرا مى‌بايد بمالكش رد كرده و در صورت تلف اگر مثلى بوده مثل و در فرضى كه قيمتى باشد قيمت آنرا بوى تسليم بايد بكند.

پس محقّقا بايد بگوئيم:

رشوه را معاوضه دانستن يا شبيه بآن تلقى كردن خود وجهى است براى ضمان نه عدم آن چنانچه توضيح آن داده شد.

شرح مطلوب‌

قوله: وجب على الآخذ ردّه: يعنى در صورت بقاء و تلف نشدن.

قوله: و لذا فسّره فى القاموس بالجعل: ضمير مفعولى در « فسّره » به رشوه برمى‌گردد.

قوله: و لو لم يقصد بها المقابلة: ضمير در « بها » به رشوه برمى‌گردد.

قوله: لانّ مرجعه الى هبة مجّانية: ضمير در « مرجعه » به اعطاء راجع است.

قوله: و كونها من السّحت: ضمير در « كونها » به هديه راجع است.

قوله: فى الرّشوة مطلقا: چه رشوه حقيقى كه در مقابل حكم داده مى‌شود و چه رشوه حكمى كه هديه باشد.

قوله: بتسليط المالك عليها: ضمير در « عليها » به رشوه برمى‌گردد.

قوله: و لانّها تشبه المعاوضة: ضمير در « لانّها » به رشوه برمى‌گردد.

قوله: و لا يخفى ما بين تعليله: يعنى تعليل بعض المعاصرين.

مؤلّف گويد:

در نسخ متداوله كلمه « تعليله » بصيغه مفرد ضبط شده و ظاهرا صحيح آن « تعليليه » بصيغه تثنيه مى‌باشد چنانچه در نسخه معتبر چنين ضبط گرديده و بهرتقدير واضح و روشن است كه اشتباه ناشى از ناسخ و كاتب مى‌باشد نه مرحوم مصنّف.

قوله: ضمان كلّ منهما: يعنى كلّ من المتعاوضين.