تشریح المطالب؛ شرح فارسی بر مکاسب - ذهنی تهرانی، سید محمد جواد - الصفحة ٤٣٢ - مسئله ششم تنجيم و حكم آن

نيازمند به قول منجّمين بود در مثل اينگونه از اخبارات جايز است به شهادت دو عادل از ايشان اعتماد نمايد.

شرح مطلوب‌

قوله: عن احكام النّجوم: اضافه « احكام » به « النّجوم » اضافه لاميّه است يعنى احكام للنّجوم و مقصود از آن بيان شرط تأثير كواكب در زمين و موجودات آن مى‌باشد مثلا مى‌گويند اگر حركت فلان ستاره بر استقامت باشد فلان حادثه در زمين اتّفاق مى‌افتد.

قوله: باعتبار الحركات الفلكيّة: يعنى حركاتى كه در افلاك و كرات و كواكب موجود است همچون حركت بر استقامت و رجوع.

قوله: و الاتّصالات الكوكبيّة: مقصود از « اتّصالات » نظرات خمسه يعنى مقارنه و تسديس و تربيع و تثليث و مقابله مى‌باشد.

مقارنه: يعنى اجتماع دو كوكب يا بيشتر در برج واحد و درجه واحد و دقيقه واحد و ثانيه واحد حال اگر قران بين نيّرين (خورشيد و ماه) باشد اصطلاحا اجتماع نام دارد و در صورتيكه بين خورشيد و غير ماه يعنى عطارد، زهره، مريخ، مشترى و زحل اتّفاق افتد آنرا احتراق گويند.

تسديس: يعنى فاصله بين دو كوكب سدس دايره (٦٠) درجه باشد.

تربيع: آنستكه فاصله بين دو كوكب ربع دايره يعنى (٩٠) درجه باشد.

تثليث: مقصود از آن اينستكه فاصله بين دو كوكب ثلث دايره يعنى (١٢٠) درجه باشد.

مقابله: مراد از آن اينستكه بعد بين دو كوكب نصف دايره يعنى (١٨٠) درجه باشد.

قوله: عن الاوضاع الفلكيّة: طبق اصطلاح هيويّين قديم فلك، اعمّ است از كوكب چه آنكه فلك بر دو قسم است: نورانى و غير نورانى.

قسم اوّل يعنى فلك نورانى همان كوكب است پس هركوكبى فلك بوده ولى برخى از افلاك كوكب نيستند.