تنسوخ نامه ايلخاني - الطوسي، الخواجة نصير الدين - الصفحة ٦٧ - سخن در معرفت انواع الماس

چون آن مرغان بهوا برمى‌پريدند[١] و از محاذات گو[٢] درمى‌گذشتند[٣]، الماس (بحكم حركت مرغان از گوشت) پاره‌ها[٤] جدا مى‌شد. و بر زمين مى‌افتاد آنرا برمى‌چيدند، و گرد مى‌كردند. و بدين‌طريق الماس بدست آوردند[٥].

سخن‌[٦] در معرفت‌[٧] انواع الماس‌

الماس انواع است اول سفيد[٨] شفّاف كه آنرا تشبيه برنگ آبگينه كنند، آبگينه‌[٩] بغدادى. و بيشتر[١٠] الماس برنگ نوشادر نزديك است.

و جوهريست در غايت صلابت. و او در جمله جواهر تأثير كند.

و هيچ جوهر در وى [اندك و بسيار[١١]] تأثير نكند. و نوعى ديگر[١٢] زردست، و زيتى‌[١٣] و سرخ و سبز و اكهب و سياه و [نوعى ديگر است‌] سيماب‌[١٤] رنگ، و آنرا سيمابى خوانند. و در هربلادى [از] اين جمله [نوعى‌] پسند مى‌كنند. چنانچه در خراسان زيتى‌[١٣] اعتبار كنند. و اهل هند بهترين الماس آنرا نهند كه قدّ آن‌[١٥] خوب باشد.

و درو[١٦] شكستگى نبود. و مثل دو مثلّث‌[١٧] مكعّب باشد، متّصل‌

[١]ب: مى‌بردند- ن، ج: چون مرغان از گوشت بهوا برمى‌بردند

[٢]ب، ع: كوه‌

[٣]م: و برمى‌گذشتند

[٤]ب، ن، ج: پاره‌

[٥]ع: آورد

[٦]كلمه (سخن) فقط در ع: است‌

[٧]م: در صفت‌

[٨]ع: از آن اول سفيد است‌

[٩]كلمه (آبگينه) در ع: است و در نسخ ديگر نيست‌

[١٠]ب، ج، ن:

و اكثر- م: و اكثرى‌

[١١]ج، ن، م: قليل و كثير

[١٢]م: و ديگرى- كلمه (نوعى) در م، ج، ن: نيست‌

[١٣]ع: و زينتى- م: و زبيبى- ن، ج:

و زينى- و جماهر: زيتى‌

[١٤]ب: و سيمابى‌

[١٥]ب: قد او- م: قدر آن‌

[١٦]ع: و در

[١٧]ع: در مثلث.