تنسوخ نامه ايلخاني - الطوسي، الخواجة نصير الدين - الصفحة ٧٧ - فصل در صفت انواع فيروزه ٢١ و ذكر معادن و خواص او

هم‌[١] نيكو باشد. و بعد از آن شيربام بود. و آنرا سليمانى خوانند.

چهارم زرهونيست‌[٢] كه درو نقطهاء زر باشد. پنجم آسمان‌[٣] گون باشد، و بعضى آنرا خاكى نيز[٤] خوانند. ششم كفتارى باشد. هفتم سفيد زردفام باشد. و آن بدترين «همه انواع باشد. و پيش»[٥] بعضى ممسوح بهتر است، و پيش‌[٦] بعضى پيكانى كه اندك طولانى باشد، بهتر مى‌دارند.

و گفته‌اند بعراق و شام ممسوح دوست‌تر[٧] دارند. و بخراسان و ماوراء النهر پيكانى‌[٨]. و در طرف‌[٩] خطا فيروزه را كه سنگ غريب با آن آميخته باشد، و او را بحكّ املس هموار كرده، جلا دهند، و آنچه سنگ بوده باشد سياه كنند[١٠] بغايت مبارك مى‌دارند[١١]. سوراخ مى‌كنند، و بر گوش و گردن‌[١٢] مى‌بندند. و آنرا طرملح‌ ٢٢ مى‌خوانند[١٣]، و در قديم برابر زرساو مى‌خريده‌اند. و هرفيروزه‌اى كه جوهر او رخو [باشد]، چون اندك مايه چربى بوى رسد بسبب تخلخل اجزاء و رخاوت، آن چربى كه در اجزاء[١٤] متخلخل شده باشد، عفن گردد [در آن تجاويف، و سبزرنگ شود. و طراوت اصلى آن باطل گردد.] و حكّاكان هرفيروزه‌اى كه چنين باشد آنرا مرده خوانند. و بعضى فيروزه‌[١٥] مرده را بچرخ‌

[١]ع: همه‌

[٢]ع: زرهوى- ب: زرموى- ن، ج، م: زرهبونيست- و در كتاب عرايس: زرهونى- و در جواهرنامه: زرمونى‌

[٣]ع: آسمانى‌

[٤]ع:

خاك نيز

[٥]ب: همه است و نزد

[٦]ع: و نزد

[٧]ج، ن، م: دوست دارند

[٨]ب: پيكانى دارند

[٩]ب: اطراف‌

[١٠]ع افزوده: «آنرا»- م:

و بغايت‌

[١١]م: دانند

[١٢]ب: و بر گردن و گوش زن‌

[١٣]ب: خوانند

[١٤]ب: كه در او- م، ج، ن: كه در آن‌

[١٥]ع: از فيروزه.