تنسوخ نامه ايلخاني - الطوسي، الخواجة نصير الدين - الصفحة ٤١ - فصل در عيبهاى ياقوت

و يعقوب كندى مى‌آرد كه در قديم اين اشباه را بقيمت ياقوت مى‌فروخته‌اند بخزانه مهدى خليفه در بغداد، تا عون العبادى‌[١] كه جوهرى حاذق‌[٢] بود در عهد مهدى، (او) بر آن واقف شد. و اين اشباه را بر آتش امتحان كرد، هرچه ياقوت نبود همه بسوخت‌[٣]. و متفتّت گشت. و بعد از آن ياقوتها[٤] كه امتحان كرده بودند، عونى خواندندى. و نوعى ديگر است كه آنرا اسبسين‌[٥] خوانند، و آنرا قيمتى نباشد، و بى‌طراوت بود[٦]، و در آتش خاكستر شود. (و اين نوع بسيار باشد).

فصل در عيبهاى‌[٧] ياقوت‌

عيب اوّل آنست كه نقطهاء سياه باشند[٨]. مثل دانه سفندان‌[٩] كه با جوهر ياقوت در اصل فطرت بيآميخته باشد. و سبب «آن‌[١٠]» اين است كه در قديم سوراخهاء باريك بسيار بر ياقوت كرده باشند، تا آن سياهى‌[١١] نقطه در آن سوراخ (آيد. و آن عيب از وى رود[١٢].

و جماعتى از جهّال گمان بردند، كه آن سوراخهاء[١٣]) خرد، كرم‌

[١]م: فاعون العبادى- ن، ج: قاعون العبادى. ع: تاعون العباد.

[٢]ن، ج: حادق‌

[٣]ج، ن: سوخته‌

[٤]ع: يواقيت را

[٥]ج، ن:

اسپسين- عرايس: اسپسن- جماهر: سپسن‌

[٦]كلمه (بود) در م: نيست‌

[٧]ع: سخن در عيوب‌

[٨]م: دارد

[٩]م: سپندان‌

[١٠](آن) فقط در ع:

است‌

[١١]از نسخه ب از صفحه ١٩ تا اينجا افتاده و نزديك ٢٢ صفحه از آن ساقط شده است‌

[١٢]ب: برود ازو

[١٣]آنچه در ميان () علامت است در م: نيست.