تنسوخ نامه ايلخاني - الطوسي، الخواجة نصير الدين - الصفحة ١٦ - فصل دوم در علل معادن بطريق كلى

فصل دوم در علل معادن بطريق كلى‌[١]

معدن [را] از عدن گرفته‌اند، و عدن قرارگاه باشد، و مركز هر چيزى را از [روى‌] لغت معدن آن چيز گويند. و معهودست كه هر جايگاه كه جوهر[٢] در آنجا تولّد كند، آنرا معدن آن جوهر گويند.

(و معادن گاه باشد كه‌[٣] ظاهر گردد، و گاه باشد كه منقطع شود). و اكثر در زمينهائى پديد مى‌آيد[٤] كه از اعتدال انحرافى يافته باشد، و بافراط و تفريط[٥] حرارت و برودت برون شده‌[٦]. و در آن زمينها صلابتى تمام باشد. و تجاويف آن بخاراتى‌[٧] باشد محتقن، و اين معنى در كوهها بيشتر باشد، يا نزديكى كوهها[٨]. «و در صحراها»[٩] كم اتفاق افتد[١٠]. و علّت وجود اكثر معادن از روى كلى شعاع آفتابست و از روى جزوى‌[١١]

[١]ع: اجمال‌

[٢]ب: گوهر

[٣]ج، ن: و گاه باشد كه معادن.

[٤]ع: آيند

[٥]كلمه «تفريط» در: ع، نيست‌

[٦]ع: رسيده‌

[٧]ع: بخارى تمام‌

[٨]ع: يا نزديكى بكوه‌

[٩]در: ج، ن، نيست‌

[١٠]ع: كم تولد كند ب: و كم اتفاق افتد غير مذكور

[١١]ع: و جزوى.