تنسوخ نامه ايلخاني - الطوسي، الخواجة نصير الدين - الصفحة ٢٨٥ - تعليقات

است كه صرح بلقيس كه در قرآن ياد شده از جمست بوده است. بعد گويد:

آنچه در قرآن ذكر شده (صرح من قوارير) است، و عرب هريك از ياقوت و زمرد و بلور را قوارير و آبگينه گويد. و در خواص جمست گويد:

اگر پاره‌اى از اين سنگ در جام شراب اندازند دماغ و معده را تقويت كند، و مانع از مستى خورنده گردد، چنانكه همين خاصيت در ظرفى باشد كه از اين سنگ سازند و كسى كه با جام جمست شراب خورد دير مست گردد. (جماهر صفحه ١٩٤).

[٣٧]- ص ١٢٤ س ٦ و بلور از همه سنگها صافى‌تر

ابو ريحان در كتاب جماهر گويد كه بلور در ابتدا آب صافى روان بوده كه متحجر شده، و بصورت بلور درآمده است. و براى اثبات گفته خويش شواهدى ذكر كرده است. از جمله گويد كه بلورى كروى و مستدير داشتم كه برگ سنبلى از سنبلهاى هندى در ميان آن بود، و بعضى از شاخهاى آن شكسته و در اطراف پراكنده شده بود. و پيداست كه برگ سنبل در ميان بلور جاى نگرفته مگر هنگامى كه ميعان داشته و روان بوده است، و اگر روان نمى‌بود اين اشياء در او فرونمى‌رفت و در بالاى او بازمى‌ماند.

و باز گويد: يكى از پيشه‌وران بصره كه بلور مى‌فروخت براى من حكايت كرد، كه در ميان بلور چوب و ريگ و خاشاك، و در بعضى برگ سبز ديده است، و اينها همه گواه بر اين است كه بلور در ابتداء آب سيال بوده است.

[٣٨]- ص ١٣٢ س ١٥ و اگر سنگ مقناطيس را شير يا روغن زيت درمالند ...

در العرايس بجاى شير «سير» است كه مطابق دو نسخه (م، ب) تنسوقنامه است. و در كتاب جماهر سير و پياز بجاى شير و روغن زيت‌