تنسوخ نامه ايلخاني - الطوسي، الخواجة نصير الدين - الصفحة ٣٨ - فصل در معرفت ياقوت اغبس و اكهب

فصل در معرفت ياقوت اغبس‌[١] و اكهب‌

ياقوت كبود را اغبس و اكهب گويند. و كحلى نيز خوانند.

و مرتبه او از روى خاصيّت و مزاج و قيمت از ياقوت سرخ كم است، و عزيز الوجود نيست. و رغبت بدان كمتر كنند، و سقط است‌[٢]، از آن نوع در ميان مردم بيشتر باشد[٣]. و بدان سبب ياقوت اكهب را ادنى ياقوت نهند[٤]، كه لون كهوبت از عوارض مجرمان و مظلومان است، و نشان حزن و اندوه، و مناسب با ماده سودائى‌[٥] كه روح را مكدّر گرداند. و ياقوت اكهب را چنانكه جمله انواع يواقيت از روى لون مراتب‌[٦] مختلف است، بهتر از همه طاوسى است، كه در وى سبزى و شعاعى بر مثال (پر) طاوس توان ديد، و بعد از آن‌[٧] آسمانگون.

و بعد از آن‌[٨] كحلى، و كحلى‌[٩] از همه مشهورتر باشد. و بعد از آن نيلى، و بعد از آن لاجوردى، و بعد از آن شبه‌رنگ، و آن درجه غايت سياهيست از جمله انواع يواقيت.

و وزن آن چون با مساوات حجم ياقوت سرخ نسبت دهند، اكهب گران سنگ‌تر باشد.

و خاصيّت ياقوت اكهب آنست، كه در روشنى سرخ نمايد.

[١]م، ن: اعنبس؟

[٢]كلمه (است) فقط در ع: است‌

[٣]م، ن:

از آن باشد

[٤]م: مى‌نهند

[٥]م، ن، ج: سوداوى‌

[٦]ع: انواع‌

[٧]ع:

از وى‌

[٨]ع: كه در وى‌

[٩]م، ن، ج: و اين كحلى.